Bán đảo Phương Mai là dải đất cát và núi chạy song song bờ biển ở phía đông bắc Quy Nhơn, ôm lấy đầm Thị Nại, một đầm nước lợ rộng nằm giữa bán đảo và đất liền. Cây cầu Thị Nại bắc qua đầm nối thành phố với bán đảo. Phần lớn bán đảo nay thuộc phường Quy Nhơn Đông của tỉnh Gia Lai, sau khi Nhơn Hội, Nhơn Lý, Nhơn Hải cũ được gộp lại từ 1/7/2025.
Nhiều người qua bán đảo chỉ để đến Kỳ Co, Eo Gió mà bỏ qua chính bán đảo và cái đầm phía sau. Thật ra đây là hai cảnh quan rất khác nhau trong cùng một chuyến: phía biển là đồi cát, vách đá, bãi tắm; phía đầm là mặt nước lặng, rừng ngập mặn, các cồn bãi và đời sống nuôi trồng, đánh bắt ven đầm. Bài này giới thiệu cả hai mặt và cách đi để thấy chúng.
Bán đảo Phương Mai: hình dạng và vị trí
Nếu nhìn từ trên cao, bán đảo Phương Mai giống một cánh tay đất kéo dài từ phía Phù Cát cũ xuống phía nam, gần chạm vào thành phố Quy Nhơn, tạo thành bức chắn giữa biển khơi và đầm Thị Nại. Phía bắc bán đảo chủ yếu là cát và cây bụi ven biển; phía nam, gần thành phố, có dãy núi đá với những đỉnh đổ ra biển, nơi có các vịnh nhỏ như Kỳ Co và eo Eo Gió.
Phần giữa bán đảo, vùng Nhơn Hội cũ, là khu kinh tế với đường lớn, nhà máy, khu đô thị và khu nghỉ dưỡng đang mọc lên. Vì vậy cảnh trên bán đảo thay đổi nhanh qua từng năm; chỗ bạn nhớ là đồi cát trống có khi nay đã là công trường. Phía mép biển và vùng núi đầu bán đảo vẫn giữ được nhiều nét tự nhiên, cùng các làng chài Nhơn Lý, Nhơn Hải cũ với nghề biển lâu đời.
Khi tìm đường, bạn sẽ gặp cả tên cũ và tên mới. Bản đồ số đã chuyển sang tên phường Quy Nhơn Đông, còn người dân vẫn gọi theo xã cũ. Nói "ra Nhơn Lý", "ra Nhơn Hải" là cách hỏi đường dễ hiểu nhất.
Một điểm thực tế nữa: các tiện ích trên bán đảo không dày như trong thành phố. Chỗ đổ xăng, cửa hàng, quán ăn tập trung ở khu dân cư và quanh làng chài, giữa các đoạn đường trống thì thưa. Xe máy nên đổ đầy bình trước khi qua cầu.
Đồi cát Phương Mai
Những đồi cát trên bán đảo là cảnh lạ với nhiều người lần đầu tới vùng biển miền Trung. Cát trắng và vàng nhạt dồn thành triền dốc, gió biển thổi liên tục làm mặt cát gợn sóng và đổi dáng theo mùa. Ở một số đoạn, đồi cát nằm sát chân núi đá, nhìn xuống là biển; ở đoạn khác là bãi cát rộng xen lùm cây bụi chịu hạn. Đây là chỗ người trẻ hay đến chụp ảnh, trẻ em thích chạy, trượt trên cát.
Đi đồi cát có vài nguyên tắc đơn giản. Thứ nhất, chọn sáng sớm hoặc chiều muộn: giữa trưa cát hấp nắng rất nóng, đi chân trần có thể bỏng, phản chiếu ánh sáng làm chói mắt. Thứ hai, mang nước, mũ, kính râm và đi giày nhẹ hoặc dép có quai. Thứ ba, chú ý xe cộ: một số đoạn có xe địa hình chạy dịch vụ, đi bộ thì tránh xa đường chạy của xe. Cuối cùng, đồi cát là nơi cây bụi giữ cát rất quan trọng; không giẫm phá, không nhổ cây để chụp ảnh.
Vì bán đảo đang được xây dựng nhiều, một số khu đồi cát nằm trong phạm vi dự án hoặc khu đất có chủ. Nếu có rào chắn hay biển cấm, bạn không vào. Hỏi người dân địa phương chỗ nào đang đi được là cách nhanh nhất.
Đầm Thị Nại: mặt nước phía sau bán đảo
Đầm Thị Nại là một vùng nước lợ rộng, nơi nước ngọt từ các con sông của đồng bằng như sông Kôn, sông Hà Thanh đổ ra gặp nước mặn từ biển qua cửa đầm phía Quy Nhơn. Sự pha trộn đó tạo nên môi trường cho cá, tôm, cua, các loài chim nước và những dải rừng ngập mặn. Quanh đầm, người dân sống bằng nghề nuôi trồng thuỷ sản, đánh bắt bằng lưới, đáy, và trồng trọt trên các cồn đất.
Đầm Thị Nại còn mang dấu vết lịch sử. Vùng cửa đầm từng là nơi giao thương của các thời kỳ trước; trên những ngọn đồi quanh vùng, bạn vẫn thấy tháp Chăm cổ như tháp Bình Lâm ở phía Tuy Phước cũ. Thời Tây Sơn, mặt nước này cũng là nơi diễn ra những trận đánh trên sông nước được sử sách nhắc đến. Phần lịch sử và di sản có bài riêng trên trang; ở đây chỉ để bạn biết mình đang nhìn ra một vùng nước nhiều lớp chuyện.
Nhìn từ cầu Thị Nại hay từ bờ đầm phía bán đảo, mặt nước lúc chiều muộn đổi màu theo trời, những chiếc ghe nhỏ và giàn lưới in bóng xuống mặt đầm. Đây là một trong những khung cảnh hoàng hôn đẹp nhất quanh Quy Nhơn.
Hai phía của một chuyến đi: biển và đầm
Cùng một buổi trên bán đảo, bạn có thể thấy hai cảnh quan rất khác. Bảng so sánh giúp bạn sắp thứ tự trong ngày:
| Phía biển (Kỳ Co, Eo Gió, đồi cát) | Phía đầm (cầu Thị Nại, rừng ngập mặn, cồn bãi) | |
|---|---|---|
| Cảnh chính | Nước xanh, vách đá, bãi cát trắng, sóng | Mặt nước lặng, rừng ngập mặn, bãi nuôi trồng, chim nước |
| Giờ đẹp | Sáng sớm đến gần trưa | Chiều muộn, hoàng hôn |
| Hoạt động | Tắm biển, đi bộ ven vách, chụp ảnh đồi cát | Ngắm cảnh, chụp ảnh, xem ghe về, đi thuyền ven đầm khi có người dẫn |
| Cần chú ý | Sóng ở ghềnh, nắng gắt, dốc đá | Bùn lầy, nước sâu bất ngờ, muỗi lúc chiều tối |
Thứ tự hợp lý là sáng ở phía biển, chiều quay về phía đầm, dừng lại ở những điểm nhìn ra đầm Thị Nại khi trời bắt đầu đỏ. Nếu ở lại trên bán đảo qua đêm, bạn có thể đổi chiều: chiều ngắm đầm, sáng hôm sau đón bình minh ở phía biển.
Rừng ngập mặn và các cồn trong đầm
Ven đầm Thị Nại có những dải rừng ngập mặn, nơi cây rễ chằng chịt mọc trên bãi bùn, ngập theo con nước. Rừng ngập mặn có vai trò giữ bờ, làm nơi sinh sản cho cá tôm và chỗ trú cho chim. Ở phía Tuy Phước cũ có khu cồn được người địa phương gọi là cồn Chim, nơi chim nước tụ về; một số tuyến thuyền theo hướng dẫn của người địa phương đưa khách len vào các lạch nước giữa rừng.
Muốn đi vào vùng ngập mặn, bạn nên đi với người địa phương biết lạch nước và con nước. Bùn ở đây rất sâu, chân lún xuống là khó rút lên; lạch nước lúc triều lên có thể sâu hơn bạn nghĩ. Mặc áo phao khi lên thuyền, mặc áo dài tay và chuẩn bị chống muỗi nếu đi lúc chiều. Khi ở gần chỗ chim đậu, giữ yên lặng, không đuổi, không ném đá cho chim bay để chụp ảnh. Không bẻ cành, không nhổ cây con, vì một cây ngập mặn mất đi cần nhiều năm mới mọc lại.
Vùng đầm là sinh kế của nhiều gia đình. Các bãi nuôi, giàn lưới, đăng đó trên mặt nước là tài sản của họ; thuyền đi ngang thì giữ khoảng cách, không chạm vào.
Đi lại và an toàn quanh bán đảo
Cầu Thị Nại gió mạnh. Trên cầu và các đoạn đường trống ven đầm, gió ngang có thể rất mạnh, nhất là chiều và mùa gió. Đi xe máy cầm lái chắc, giảm tốc, không dừng giữa cầu để chụp ảnh khi xe cộ đông.
Đường bán đảo có đoạn dốc, cua. Đoạn gần Nhơn Lý, Nhơn Hải cũ lên xuống theo sườn núi, buổi tối ít đèn. Về trước khi trời tối nếu không quen đường.
Xe tải ở khu kinh tế. Vùng Nhơn Hội cũ có nhiều xe tải, xe công trình; đi chậm, giữ làn và để ý điểm mù của xe lớn.
Bãi tắm vắng. Bán đảo có nhiều đoạn biển vắng, không cứu hộ, có dòng chảy mạnh. Chỉ tắm ở khu vực có người trông và trong ngày biển lặng.
Đi thuyền trên đầm. Mặt đầm trông lặng nhưng lạch sâu, gió chiều có thể làm nước dậy sóng nhỏ. Luôn mặc áo phao, không ngồi mép thuyền, không đi khi trời sắp mưa giông hay đã tối.
Làng chài và nghề trên đầm
Quanh đầm Thị Nại và hai bên bán đảo có nhiều làng sống bằng mặt nước. Phía biển, người Nhơn Lý, Nhơn Hải cũ đi ghe ra khơi đánh bắt, dùng thuyền thúng chở hàng vào bờ. Phía đầm, nghề lại khác: nuôi tôm, cá trong ao và lồng, đặt lưới, đăng đáy theo con nước, cào nghêu sò trên bãi bùn khi nước ròng. Mỗi kiểu nghề có giờ làm riêng, nên sáng sớm và chiều muộn là lúc thấy mặt đầm nhộn nhịp nhất.
Nếu muốn xem nghề trên đầm, bạn có thể dừng ở các bến nhỏ ven đường phía bán đảo hay phía Tuy Phước cũ, đứng ở chỗ không cản lối người làm. Một số người dân nhận đưa khách đi thuyền quanh đầm; thoả thuận rõ lộ trình, thời gian và yêu cầu áo phao trước khi xuống thuyền. Mua hải sản tại bến thì hỏi kỹ cách tính, và nhớ rằng mùa nào thức nấy, không phải lúc nào cũng có loại bạn muốn. Nhìn đời sống ven đầm giúp bạn hiểu vì sao vùng Bình Định cũ có nhiều món ăn từ cá, tôm, ốc đến thế.
Một ngày trên bán đảo: thứ tự gợi ý
Nếu chỉ có một ngày cho bán đảo Phương Mai và đầm Thị Nại, thứ tự dưới đây giúp bạn đi theo ánh sáng và tránh nắng gắt:
- Sáng sớm qua cầu Thị Nại, chạy thẳng về phía Nhơn Lý cũ, xuống Kỳ Co khi nước còn trong và bãi còn vắng.
- Giữa buổi sáng ghé đồi cát gần đó, đi khi cát chưa nóng, rồi xem làng chài lúc ghe về.
- Trưa ăn ở làng chài, nghỉ trong bóng mát, tránh ra đồi cát hay bãi đá lúc nắng gắt nhất.
- Đầu chiều đi bộ Eo Gió nếu còn sức, hoặc nghỉ ở chỗ ở trên bán đảo.
- Chiều muộn quay về phía đầm, dừng ở một điểm nhìn ra đầm Thị Nại an toàn để xem hoàng hôn, rồi qua cầu về thành phố trước khi trời tối hẳn.
Ngày biển động, bỏ bước một và bước bốn, dành thời gian nhiều hơn cho đồi cát, làng chài và đầm. Phần đầm ít bị ảnh hưởng bởi sóng hơn phía biển.
Câu hỏi thường gặp
Bán đảo Phương Mai nay thuộc đơn vị hành chính nào?
Phần lớn bán đảo Phương Mai trước thuộc các xã Nhơn Hội, Nhơn Lý, Nhơn Hải của thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định. Từ 1/7/2025, các xã này cùng phường Nhơn Bình cũ hợp thành phường Quy Nhơn Đông, tỉnh Gia Lai. Phần phía bắc bán đảo giáp vùng Phù Cát cũ.
Đầm Thị Nại có tắm được không?
Đầm Thị Nại là vùng nước lợ, đáy bùn, có nhiều bãi nuôi trồng thuỷ sản và lạch sâu, không phải nơi tắm. Người ta đến để ngắm cảnh, xem hoàng hôn, đi thuyền vào rừng ngập mặn khi có người địa phương dẫn. Muốn tắm, bạn qua phía biển của bán đảo.
Ngắm hoàng hôn trên đầm Thị Nại ở đâu?
Những điểm nhìn ra đầm từ phía bán đảo, các đoạn đường ven đầm và khu vực gần chân cầu Thị Nại đều cho khung cảnh hoàng hôn đẹp. Không dừng xe giữa cầu để chụp ảnh vì nguy hiểm; tìm chỗ có lề rộng, an toàn.
Đồi cát Phương Mai có đi tự do được không?
Nhiều đoạn đồi cát vẫn đi được, nhưng bán đảo đang xây dựng nhiều, một số khu nằm trong phạm vi dự án hoặc đất có chủ. Có rào chắn hay biển cấm thì không vào. Hỏi người dân gần đó chỗ nào đang đi được là cách nhanh nhất.
Mang trẻ nhỏ đi đầm Thị Nại cần chú ý gì?
Bùn ven đầm rất sâu và trơn, lạch nước có thể sâu bất ngờ khi triều lên. Trẻ em mặc áo phao khi lên thuyền, không cho chơi gần mép bùn. Đi lúc chiều nhớ chuẩn bị chống muỗi và áo dài tay.