Phần lớn tai nạn khi đi biển ở Quy Nhơn và vùng Bình Định cũ đến từ bốn nguyên nhân: dòng chảy xa bờ kéo người ra khơi, sóng đánh trên ghềnh đá, trẻ em không có người lớn kèm sát, và xuống biển khi thời tiết xấu. Cả bốn đều phòng được nếu bạn biết nhận ra và chịu nghe theo những quy tắc đơn giản: tắm ở khu có cứu hộ, không bơi ra xa, không đứng sát mép ghềnh, không tắm khi có cảnh báo.
Bờ biển vùng Bình Định cũ, nay thuộc tỉnh Gia Lai, có đủ kiểu: bãi cát dài trong thành phố, vịnh nhỏ dưới chân núi, ghềnh đá, cửa biển, đầm phá. Mỗi kiểu có nguy cơ riêng. Bài này đi qua từng nguy cơ, cách nhận biết, cách phòng và cách xử lý khi có chuyện, để chuyến đi biển của bạn và gia đình không biến thành tin buồn.
Dòng chảy xa bờ: nguy cơ khó thấy nhất
Dòng chảy xa bờ, nhiều nơi gọi là dòng rip, là dải nước chảy mạnh từ bờ ra khơi, hình thành khi nước do sóng đẩy vào bờ tìm đường thoát ra. Dòng này thường xuất hiện ở các bãi cát dài có sóng đều, gần các mỏm đá, cầu cảng hoặc chỗ đáy biển có rãnh. Người đang đứng ở chỗ nước ngang ngực có thể bị kéo ra xa chỉ trong ít phút mà không kịp nhận ra.
Dấu hiệu nhận biết từ trên bờ: một dải nước trông lặng hơn hai bên vì sóng không vỡ ở đó, nước có màu khác, đục hơn do cát bị cuốn, có bọt hoặc rác trôi ra phía ngoài. Thật trớ trêu, người không biết thường chọn đúng chỗ đó để tắm vì tưởng nước êm. Cách tốt nhất là tắm ở khu vực có cứu hộ và có biển báo, hỏi người cứu hộ chỗ nào an toàn hôm đó.
Nếu bị cuốn ra: đừng cố bơi thẳng vào bờ chống lại dòng nước, vì sẽ kiệt sức. Giữ bình tĩnh, nổi trên mặt nước, bơi song song với bờ cho đến khi thoát khỏi dải nước chảy, rồi mới bơi chéo vào. Nếu không bơi được nữa, nằm ngửa thả nổi, giơ một tay vẫy và gọi người trợ giúp. Người trên bờ thấy ai bị cuốn thì báo ngay cứu hộ, ném vật nổi, không lao xuống cứu khi mình không có kỹ năng và dụng cụ.
Ghềnh đá: sóng trùm và cú trượt chân
Vùng biển Bình Định cũ có rất nhiều ghềnh đá: Ghềnh Ráng, Eo Gió, Kỳ Co, Trung Lương, các mỏm núi trên bán đảo Phương Mai. Đây là những nơi đẹp nhất để ngắm sóng và chụp ảnh, nhưng cũng là nơi xảy ra nhiều tai nạn bất ngờ. Ở ghềnh, sóng không vỡ dần như ở bãi cát mà đập thẳng vào đá rồi trùm lên; thỉnh thoảng có một con sóng lớn hơn hẳn những con trước đó, trùm lên chỗ tưởng là khô ráo.
Các tai nạn ở ghềnh thường giống nhau: người đứng ở mép đá thấp, quay lưng ra biển để chụp ảnh, sóng đánh ngã, trượt xuống nước giữa các khối đá, bị va đập và kéo ra. Quy tắc phòng tránh đơn giản: quan sát biển vài phút trước khi xuống ghềnh, xem sóng lên tới đâu; đứng ở chỗ đá khô, cao hơn tầm sóng; không quay lưng ra biển; không trèo qua lan can, rào chắn; đi giày đế bám, không đi chân trần trên đá có rêu, hà.
Những ngày có gió mạnh, biển động hoặc khi có thông báo của địa phương, chỉ ngắm từ lối đi phía trên, không xuống ghềnh. Đặc biệt không đưa trẻ nhỏ xuống những khối đá sát mép nước.
Trẻ em và đuối nước: phút lơ là là đủ
Đuối nước ở trẻ em thường xảy ra rất nhanh và lặng lẽ. Trẻ bị trượt chân ở chỗ đáy dốc, bị sóng đánh ngã, hoặc trôi khỏi phao mà không kêu được tiếng nào. Trong một nhóm đông người lớn, ai cũng nghĩ có người khác đang trông. Vì vậy, nguyên tắc quan trọng nhất là phân công rõ: luôn có một người lớn cụ thể chịu trách nhiệm nhìn trẻ, không dùng điện thoại, không uống rượu bia, và đổi người khi cần.
Trẻ nhỏ và trẻ chưa biết bơi mặc áo phao vừa cỡ suốt thời gian ở dưới nước và ở mép nước. Phao bơi đeo tay hay phao tròn bơm hơi không thay được áo phao, vì dễ tuột và bị gió thổi ra xa. Chỉ cho trẻ chơi ở vùng nước nông, trong tầm với của người lớn. Không để trẻ tắm khi trời đã tối, khi cứu hộ đã nghỉ, hoặc ở những bãi vắng.
Ngay cả trẻ biết bơi ở hồ bơi cũng không quen với sóng và dòng chảy ngoài biển. Biết bơi giúp trẻ có thêm thời gian khi gặp nạn, không phải là lý do để người lớn buông lỏng.
Nhận biết và xử lý nhanh các nguy cơ thường gặp
Bảng dưới gom các tình huống hay gặp trên biển vùng Bình Định cũ và cách phản ứng ban đầu:
| Tình huống | Dấu hiệu | Phòng tránh | Xử lý ban đầu |
|---|---|---|---|
| Dòng chảy xa bờ | Dải nước lặng, đục, có bọt trôi ra khơi | Tắm khu có cứu hộ, hỏi chỗ an toàn | Bơi song song bờ, thả nổi, vẫy gọi |
| Sóng trùm ở ghềnh | Sóng đập vào đá, nước tràn lên mặt đá | Đứng chỗ cao, không quay lưng ra biển | Bám chặt đá, gọi người, không tự trèo chỗ trơn |
| Sứa đốt | Rát, đỏ, nổi vệt trên da | Hỏi cứu hộ mùa sứa, mặc đồ bơi dài | Lên bờ, rửa bằng nước biển, gỡ xúc tu bằng vật cứng, đi y tế nếu nặng |
| Vết cắt do hà, đá | Chảy máu, xước sâu ở chân tay | Đi giày khi qua ghềnh | Rửa sạch, băng ép, đi y tế nếu vết sâu |
| Say nắng, mất nước | Chóng mặt, buồn nôn, mệt lả | Tránh nắng trưa, uống nước đều | Đưa vào chỗ mát, nới quần áo, cho uống nước, gọi cấp cứu nếu lơ mơ |
Đây là sơ cứu ban đầu, không thay cho chăm sóc y tế. Khi nạn nhân ngừng thở, bất tỉnh, co giật hoặc có vết thương nặng, gọi cấp cứu 115 ngay và làm theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
Thời tiết và mùa bão
Vùng biển Bình Định cũ có mùa mưa bão rơi vào khoảng cuối năm, cùng với gió mùa đông bắc làm biển động kéo dài. Ngay cả khi không có bão, những ngày gió mạnh sóng vẫn lớn, dòng chảy mạnh, nước đục. Khi có bão hoặc áp thấp nhiệt đới, chính quyền có thể ra lệnh cấm tắm biển, cấm tàu thuyền ra khơi; đây là quy định bắt buộc, không phải lời khuyên.
Trước khi xuống biển, xem bản tin dự báo thời tiết của cơ quan khí tượng, chú ý gió và sóng trên biển. Khi đến bãi, xem hệ thống cờ, biển báo của khu vực tắm; nếu cứu hộ đã cắm cờ cấm hoặc yêu cầu lên bờ, bạn làm theo ngay. Mưa giông kèm sấm sét cũng là lý do để rời mặt nước và bãi cát trống ngay lập tức.
Mùa hè ít bão nhưng nắng gắt, gió tây khô nóng có những ngày rất mệt. Tắm biển vào sáng sớm và chiều muộn, tránh khung giữa trưa, không ngủ quên trên bãi.
Cứu hộ, cờ và biển báo ở bãi tắm
Ở bãi biển trung tâm Quy Nhơn và một số bãi đông khách, có lực lượng cứu hộ, chòi quan sát, biển báo khu vực tắm và hệ thống cờ hiệu. Màu cờ và ý nghĩa có thể khác nhau giữa các nơi, nên khi đến, bạn đọc bảng hướng dẫn tại bãi hoặc hỏi cứu hộ. Quy tắc chung là tắm trong vùng giới hạn bằng phao, trong giờ cứu hộ trực, và lên bờ ngay khi được yêu cầu, kể cả khi trời trông vẫn đẹp.
Ra khỏi khu trung tâm, nhiều bãi không có cứu hộ hay biển báo, nhất là các vịnh nhỏ trên bán đảo, các bãi phía nam Ghềnh Ráng và dải biển phía bắc. Ở những nơi này, bạn tự đặt ra giới hạn cho mình: chỉ tắm ở chỗ nước nông, đứng được, gần người khác, không xuống nước khi có sóng lớn. Nếu thấy người dân địa phương không tắm ở một đoạn nào đó, thường là có lý do. Hỏi họ một câu trước khi xuống nước là cách rẻ nhất để biết những điều bản đồ không nói.
Khi có người gặp nạn dưới nước: vài phút đầu
Trong tình huống đuối nước, phản ứng đúng trong vài phút đầu quyết định rất nhiều. Thứ tự dưới đây dành cho người không chuyên:
- Hô to báo cứu hộ và những người xung quanh, chỉ rõ vị trí người gặp nạn, giữ mắt nhìn theo họ.
- Gọi cấp cứu 115, nói rõ bãi biển, điểm mốc gần nhất.
- Ném cho người gặp nạn bất cứ vật nổi nào có sẵn: phao, áo phao, can nhựa rỗng, thùng xốp, ván.
- Không lao xuống nước nếu bạn không được huấn luyện cứu đuối và không có dụng cụ; người cứu bị kéo chìm theo là chuyện thường xảy ra.
- Khi nạn nhân được đưa lên bờ, kiểm tra họ có thở không; nếu ngừng thở, người đã được học sơ cứu tiến hành hồi sức tim phổi trong lúc chờ nhân viên y tế.
- Giữ ấm cho nạn nhân, không dốc ngược người để "xốc nước" vì làm mất thời gian và có thể gây hại.
Một khoá sơ cứu cơ bản, có phần hồi sức tim phổi, là thứ đáng học với bất kỳ gia đình nào hay đi biển. Kỹ năng đó dùng được cả ở nhà, ở hồ bơi, không chỉ ở biển.
Những thói quen giữ an toàn mỗi lần xuống biển
Danh sách ngắn để cả nhà cùng nhớ, áp dụng ở mọi bãi biển trong vùng:
- Tắm ở khu vực có cứu hộ, trong giờ cứu hộ làm việc; hỏi họ chỗ nào an toàn hôm đó.
- Không tắm khi đã uống rượu bia, khi vừa ăn no, khi quá mệt hoặc đang có bệnh tim mạch, động kinh chưa kiểm soát.
- Không tắm một mình, không bơi ra xa quá tầm đứng được, không bơi ra phao giới hạn.
- Không tắm ở cửa biển, cửa sông, gần cầu cảng, luồng tàu, khu nuôi trồng thuỷ sản.
- Không tắm khi trời đã tối hoặc có mưa giông.
- Không đứng sát mép ghềnh đá, không quay lưng ra biển khi chụp ảnh.
- Trẻ em mặc áo phao, có người lớn được phân công trông sát.
- Khi thấy người gặp nạn: báo cứu hộ, ném vật nổi, gọi cấp cứu 115; không lao xuống nếu không có kỹ năng cứu đuối.
Những quy tắc này không làm chuyến đi biển kém vui. Chúng chỉ đòi hỏi bạn dành vài phút quan sát trước khi xuống nước và chịu nghe lời người địa phương, những người hiểu biển của họ hơn ai hết.
Câu hỏi thường gặp
Biển Quy Nhơn có nguy hiểm không?
Biển Quy Nhơn nhìn chung đẹp và nhiều bãi khá êm, nhưng như mọi vùng biển, có những nguy cơ như dòng chảy xa bờ, sóng ở ghềnh đá và biển động trong mùa mưa bão. Tắm ở khu có cứu hộ, nghe theo hướng dẫn và không tắm khi có cảnh báo là cách giữ an toàn.
Làm sao nhận biết dòng chảy xa bờ?
Từ trên bờ, quan sát những dải nước trông lặng hơn hai bên vì sóng không vỡ, nước đục hơn, có bọt hay rác trôi ra phía khơi. Nếu không chắc, hỏi cứu hộ hoặc người địa phương, và chỉ tắm ở khu vực được chỉ định.
Bị sứa đốt khi tắm biển phải làm gì?
Lên bờ ngay, rửa chỗ bị đốt bằng nước biển, không dùng nước ngọt và không chà xát. Gỡ xúc tu còn bám bằng vật cứng như mép thẻ nhựa, không dùng tay trần. Nếu đau dữ dội, khó thở, nổi mẩn toàn thân, đến cơ sở y tế ngay.
Có nên tắm biển buổi tối ở Quy Nhơn không?
Không nên. Buổi tối cứu hộ đã nghỉ, khó nhìn thấy sóng, dòng chảy và người gặp nạn. Nhiều tai nạn đuối nước xảy ra vào lúc chiều tối. Buổi tối nên dạo trên bờ, ngồi ngắm biển thay vì xuống nước.
Trẻ biết bơi rồi có cần mặc áo phao khi tắm biển không?
Nên mặc, nhất là với trẻ nhỏ. Biết bơi ở hồ bơi khác với bơi ngoài biển có sóng và dòng chảy. Áo phao vừa cỡ cho trẻ thêm thời gian khi gặp nạn, và người lớn vẫn phải trông sát suốt thời gian trẻ ở dưới nước.
Mùa nào biển vùng Bình Định cũ hay động?
Khoảng cuối năm, khi có gió mùa đông bắc và mùa mưa bão, biển thường động, sóng lớn, nước đục. Trong mùa này có thể có lệnh cấm tắm biển, cấm tàu thuyền ra khơi khi có bão. Mùa khô từ đầu xuân đến hết hè biển thường lặng hơn.