Vùng Bình Định cũ không chỉ có biển: đi về phía tây, bạn gặp suối đá Hầm Hô ở Tây Sơn cũ, hồ Núi Một giữa đồi núi An Nhơn cũ và xa hơn là cao nguyên Vĩnh Sơn ở Vĩnh Thạnh cũ với khí hậu mát quanh năm. Ba điểm này hợp cho người đã ở biển vài ngày và muốn đổi cảnh, hoặc cho những ngày biển động không xuống nước được.
Sau khi Bình Định hợp nhất vào Gia Lai từ 1/7/2025 và bỏ cấp huyện, Hầm Hô nằm trong địa bàn xã Bình Phú (gộp từ các xã Tây Phú, Vĩnh An, Bình Tường cũ), hồ Núi Một ở vùng Nhơn Tân cũ nay thuộc xã An Nhơn Tây, còn Vĩnh Sơn là tên xã mới gộp Vĩnh Sơn và Vĩnh Kim cũ. Bài này gợi đường đi, mùa hợp và những chỗ cần cẩn thận khi vào núi.
Vì sao nên dành một ngày cho núi
Địa hình vùng Bình Định cũ chạy thành ba dải: biển ở phía đông, đồng bằng ở giữa và núi ở phía tây. Phần núi chiếm diện tích không nhỏ, với những con sông như sông Kôn chảy từ thượng nguồn xuống đồng bằng, những hồ chứa nước lớn và các vùng người Bana, Hrê sinh sống ở An Lão, Vĩnh Thạnh, Vân Canh cũ. Đi lên núi, bạn thấy một vùng đất khác hẳn: không khí mát hơn, rừng, suối, đồi núi trùng điệp.
Với khách đi biển, một ngày núi giúp chuyến đi đỡ đơn điệu, và là phương án dự phòng tốt cho những ngày biển xấu. Hầm Hô và hồ Núi Một nằm không quá xa Quy Nhơn, có thể đi về trong ngày, ghép với các điểm lịch sử như Bảo tàng Quang Trung hay tháp Chăm dọc đường. Vĩnh Sơn xa hơn, đường đèo dài, hợp cho chuyến đi riêng một hai ngày.
Điểm chung của cả ba là dịch vụ ít hơn ở biển, sóng điện thoại có lúc yếu, và thời tiết vùng núi đổi nhanh. Chuẩn bị kỹ hơn một chuyến đi biển là điều nên làm.
Nếu đi xe máy, chọn xe số hoặc xe có phanh tốt thay vì xe tay ga yếu cho những đoạn đèo dài.
Hầm Hô: suối đá giữa thung lũng
Hầm Hô là một đoạn suối chảy giữa hai vách núi với những khối đá lớn nằm giữa dòng, ở vùng Tây Phú cũ của Tây Sơn, nay thuộc xã Bình Phú. Nước suối trong, chảy qua các khe đá tạo thành những vũng sâu nông khác nhau, hai bên là cây rừng. Khu này đã được khai thác làm điểm tham quan, có lối đi, chỗ nghỉ và thuyền nhỏ chở khách ngược dòng ngắm vách đá trong những ngày nước êm.
Đi Hầm Hô hợp vào mùa khô, khi nước suối trong và dòng chảy hiền. Mùa mưa, nước lên nhanh, đục và chảy xiết, có thể nguy hiểm, và hoạt động trên suối có thể bị hạn chế. Đá ven suối trơn, đặc biệt chỗ có rêu; mang giày đế bám, không nhảy từ đá này sang đá khác, không tắm ở chỗ nước sâu, xoáy. Trẻ em luôn có người lớn kèm, mặc áo phao khi lên thuyền.
Từ Quy Nhơn đi Hầm Hô theo quốc lộ 19 lên phía Tây Sơn cũ rồi rẽ vào đường địa phương. Nhiều người ghép Hầm Hô với Bảo tàng Quang Trung ở Phú Phong cũ, nay thuộc xã Tây Sơn, và tháp Bánh Ít trên đường đi, thành một ngày đầy đủ.
Thuyền trên suối là dịch vụ của khu tham quan; trước khi lên, hỏi rõ áo phao, số người tối đa, và đừng ngồi ở mép thuyền để chụp ảnh khi thuyền đang di chuyển qua khe đá.
Hồ Núi Một: mặt nước giữa đồi
Hồ Núi Một là một hồ chứa nước lớn ở vùng Nhơn Tân cũ của An Nhơn, nay thuộc xã An Nhơn Tây. Hồ được xây để phục vụ tưới tiêu và cấp nước, mặt nước rộng nằm giữa đồi núi, có những đảo nhỏ nhô lên giữa hồ. Cảnh hồ thay đổi theo mùa: mùa mưa nước đầy, mặt hồ mênh mông; cuối mùa khô nước xuống, lộ ra những bãi đất và triền đồi.
Người địa phương lên hồ để dạo mát, ngắm hoàng hôn, câu cá, cắm trại. Những năm gần đây quanh hồ có thêm một số điểm dịch vụ, nhưng phần lớn vẫn là cảnh tự nhiên. Đây là công trình thuỷ lợi, nên có những khu vực như đập, cống, tràn xả lũ mà khách không được vào hoặc không nên đến gần; bạn làm theo biển báo và hướng dẫn của đơn vị quản lý.
Hồ sâu, đáy không đều, không phải chỗ để bơi. Nếu đi thuyền trên hồ, mặc áo phao và chỉ đi khi trời lặng gió, không mưa giông. Đường lên hồ có đoạn dốc, đoạn đường đất; đi xe máy cẩn thận, nhất là sau mưa.
Buổi chiều là lúc đẹp nhất ở hồ: nắng dịu, gió từ mặt nước thổi lên mát, mặt trời xuống sau dãy núi phía tây làm mặt hồ đổi màu. Người đi từ Quy Nhơn thường lên vào cuối giờ chiều, ngồi đến khi trời tối rồi về; nếu làm vậy, bạn mang đèn, đi chậm trên đường đất và tránh những đoạn ven mép nước không có rào.
Cao nguyên Vĩnh Sơn: vùng mát của Bình Định cũ
Vĩnh Sơn nằm ở vùng núi phía tây bắc của Vĩnh Thạnh cũ, trên một cao nguyên có độ cao lớn hơn hẳn đồng bằng, nên khí hậu mát quanh năm, sáng sớm và chiều tối có sương. Đây là vùng đồng bào Bana sinh sống, có những hồ thuỷ điện, đồi thông, ruộng nương và làng bản. Người Quy Nhơn hay gọi vui đây là vùng "Đà Lạt của Bình Định", dù quy mô và cảnh quan khác nhiều.
Đường lên Vĩnh Sơn đi qua đèo dài, nhiều khúc cua, có đoạn dốc cao. Mùa mưa, đường đèo có nguy cơ sạt lở, đá rơi, sương mù dày làm tầm nhìn hạn chế; bạn nên theo dõi thông tin thời tiết và tình trạng đường trước khi đi, không chạy đèo khi trời tối. Mùa khô là lúc đi thuận lợi nhất. Xe máy cần được kiểm tra phanh, lốp trước khi lên đèo.
Lên Vĩnh Sơn, bạn đi để thấy cảnh hồ, đồi, sương, không khí mát và đời sống làng bản. Dịch vụ lưu trú, ăn uống có nhưng không nhiều; hỏi trước nếu định ở lại đêm. Khi vào làng, tôn trọng phong tục của đồng bào, hỏi trước khi chụp ảnh người và nhà, không vào những khu vực cộng đồng không cho phép.
So sánh nhanh ba điểm đến
Bảng giúp bạn chọn điểm theo thời gian và sức đi của nhóm:
| Hầm Hô | Hồ Núi Một | Cao nguyên Vĩnh Sơn | |
|---|---|---|---|
| Đơn vị mới (vùng cũ) | Xã Bình Phú (Tây Phú, Tây Sơn cũ) | Xã An Nhơn Tây (Nhơn Tân, An Nhơn cũ) | Xã Vĩnh Sơn (Vĩnh Thạnh cũ) |
| Cảnh chính | Suối, vách đá, rừng | Hồ rộng giữa đồi, đảo nhỏ | Cao nguyên mát, hồ, đồi, làng bản |
| Thời gian | Nửa ngày, ghép được với bảo tàng | Nửa ngày hoặc buổi chiều | Một đến hai ngày |
| Mùa hợp | Mùa khô | Quanh năm, đẹp khi nước đầy | Mùa khô |
| Cần chú ý | Đá trơn, nước lên nhanh mùa mưa | Không bơi, tránh khu vực đập | Đường đèo, sương mù, sạt lở mùa mưa |
Nếu chỉ có một ngày, Hầm Hô ghép với Bảo tàng Quang Trung và tháp Bánh Ít là lựa chọn gọn nhất. Hồ Núi Một hợp cho một buổi chiều từ Quy Nhơn lên ngắm hoàng hôn. Vĩnh Sơn nên để cho chuyến riêng.
Một ngày phía tây từ Quy Nhơn: lịch gợi ý
Với người chỉ có một ngày cho vùng núi gần, thứ tự dưới đây đi theo một hướng, không quay lại đường cũ:
- Sáng sớm rời Quy Nhơn theo quốc lộ 19, dừng ở tháp Bánh Ít khi nắng còn nhẹ, nhìn xuống cánh đồng Tuy Phước cũ.
- Đi tiếp lên Phú Phong cũ, nay thuộc xã Tây Sơn, vào Bảo tàng Quang Trung trong khung giờ mở cửa buổi sáng.
- Trưa ăn ở vùng Phú Phong, nghỉ ngơi tránh nắng.
- Đầu chiều vào Hầm Hô, đi dạo ven suối, đi thuyền nếu nước êm và có áo phao.
- Chiều muộn quay xuống đồng bằng, rẽ qua hồ Núi Một ở vùng An Nhơn cũ ngắm hoàng hôn nếu còn sức, rồi về Quy Nhơn trước khi trời tối hẳn.
Giờ mở cửa của bảo tàng và điểm tham quan có thể thay đổi, bạn kiểm tra trước khi đi. Ngày mưa lớn, bỏ Hầm Hô và hồ, giữ lại phần bảo tàng và tháp.
Chuẩn bị cho một ngày vào núi
Đi núi ở vùng Bình Định cũ không cần đồ chuyên dụng, nhưng cần nhiều hơn một chuyến đi biển:
- Giày đế bám, chịu nước, để đi trên đá ven suối và đường đất.
- Áo khoác mỏng cho Vĩnh Sơn, áo mưa gọn cho mọi điểm vì mưa vùng núi đến nhanh.
- Nước uống, đồ ăn nhẹ, vì chỗ bán hàng thưa hơn ở thành phố.
- Thuốc cá nhân, đồ sơ cứu nhỏ, kem chống côn trùng.
- Điện thoại sạc đầy và pin dự phòng; tải sẵn bản đồ ngoại tuyến vì sóng có lúc yếu.
- Báo người thân lộ trình và giờ dự kiến về, nhất là khi đi đường đèo.
- Tiền mặt vừa đủ, vì ở vùng núi không phải chỗ nào cũng nhận chuyển khoản, và sóng mạng yếu thì chuyển khoản cũng khó.
- Túi đựng rác mang về, vì nhiều điểm ven suối và quanh hồ không có thùng rác hoặc ít được thu gom.
Xe máy nên được kiểm tra phanh, lốp, đèn trước khi đi; đường núi đòi hỏi phanh tốt hơn đường phố nhiều.
Giữ rừng, giữ suối
Những điểm đến núi của vùng Bình Định cũ đẹp nhờ rừng còn xanh và nước còn trong. Khi đến, mang rác về, không đốt lửa ở nơi không được phép, nhất là mùa khô khi cây cỏ dễ cháy. Không bẻ cây, hái hoa rừng, bắt cá suối bằng cách gây hại, không mua động vật hoang dã hay sản phẩm từ chúng nếu được mời chào.
Suối và hồ ở đây là nguồn nước cho đồng bằng phía dưới. Không tắm giặt bằng xà phòng, không xả chất bẩn xuống dòng nước. Khi đi qua làng của đồng bào, bạn là khách: đi nhẹ nói khẽ, không phát quà bánh tuỳ tiện cho trẻ em, hỏi trước khi chụp ảnh. Những việc nhỏ đó giúp các điểm đến còn giữ được vẻ tự nhiên, và giúp người địa phương sẵn lòng đón khách lâu dài.
Mùa khô vùng núi phía tây rất dễ cháy rừng. Một mẩu thuốc lá vứt bên đường, một bếp nướng không dập kỹ có thể gây hậu quả lớn. Nếu thấy khói lửa bất thường, báo ngay cho người dân hoặc chính quyền gần nhất.
Câu hỏi thường gặp
Hầm Hô ở đâu, nay thuộc xã nào?
Hầm Hô nằm ở vùng Tây Phú cũ của huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định. Từ 1/7/2025, các xã Tây Phú, Vĩnh An, Bình Tường cũ hợp thành xã Bình Phú, tỉnh Gia Lai. Từ Quy Nhơn đi theo quốc lộ 19 lên phía Tây Sơn cũ rồi rẽ vào đường địa phương.
Đi Hầm Hô mùa nào đẹp?
Mùa khô là lúc đẹp nhất, nước suối trong, dòng chảy hiền, đi thuyền và đi dạo thuận lợi. Mùa mưa nước lên nhanh, đục và chảy xiết, có thể nguy hiểm, các hoạt động trên suối có thể bị hạn chế. Hỏi tình hình trước khi đi trong mùa mưa.
Hồ Núi Một có tắm được không?
Không nên. Hồ Núi Một là hồ chứa thuỷ lợi, sâu và đáy không đều, có các khu vực đập, cống, tràn xả lũ nguy hiểm. Người ta đến để ngắm cảnh, dạo mát, xem hoàng hôn. Nếu đi thuyền trên hồ, mặc áo phao và chỉ đi khi trời lặng.
Vĩnh Sơn có lạnh không?
Vĩnh Sơn nằm trên cao nguyên nên mát hơn đồng bằng rõ rệt, sáng sớm và tối có thể se lạnh, có sương. Bạn nên mang áo khoác, nhất là khi ở lại đêm hoặc đi vào mùa mưa. Ban ngày mùa khô vẫn có nắng nhưng dễ chịu.
Đường lên Vĩnh Sơn có khó đi không?
Đường lên Vĩnh Sơn qua đèo dài, nhiều cua và dốc. Người quen chạy đèo đi được, nhưng cần xe có phanh tốt, đi ban ngày, chạy chậm. Mùa mưa có nguy cơ sạt lở và sương mù dày, nên theo dõi tình trạng đường và thời tiết trước khi đi.
Có thể ghép Hầm Hô với các điểm nào trong một ngày?
Hầm Hô dễ ghép với Bảo tàng Quang Trung ở Phú Phong cũ, nay thuộc xã Tây Sơn, và tháp Bánh Ít trên đường quốc lộ 19. Ba điểm này làm thành một ngày trọn vẹn từ Quy Nhơn, cân bằng giữa thiên nhiên và lịch sử.