Ghềnh Ráng Tiên Sa là dải ghềnh đá và đồi núi sát biển ở phía nam thành phố Quy Nhơn, nơi có bãi đá tròn quen gọi là bãi tắm Hoàng Hậu và đồi Thi Nhân, nơi đặt mộ nhà thơ Hàn Mặc Tử. Khu này thuộc phường Ghềnh Ráng cũ, từ 1/7/2025 nằm trong phường Quy Nhơn Nam của tỉnh Gia Lai mới. Từ trung tâm thành phố đi xe một quãng ngắn theo đường ven núi là tới.
Đây là điểm hợp cho một buổi sáng: đi bộ trên lối lát đá, xuống bãi đá ngắm sóng, lên đồi nhìn toàn cảnh vịnh Quy Nhơn. Người yêu thơ đến để thăm mộ Hàn Mặc Tử, người chụp ảnh đến vì ánh sáng sớm trên những khối đá tròn, còn gia đình có trẻ nhỏ thì đến để cho con xem một kiểu bờ biển khác với bãi cát. Bài dưới giúp bạn sắp xếp đường đi và lưu ý những chỗ trơn, dốc.
Ghềnh Ráng nằm ở đâu và vì sao có tên như vậy
Nhìn từ trung tâm Quy Nhơn, bãi biển thành phố chạy theo hình cánh cung về phía nam rồi dừng lại ở chân một dãy núi đổ thẳng ra biển. Đó là vùng Ghềnh Ráng. Chữ "ghềnh" ở đây chỉ những khối đá lớn chồng lên nhau sát mép nước, còn "Tiên Sa" là phần tên gắn với câu chuyện dân gian về tiên nữ xuống tắm ở bãi đá, được dùng để gọi cả khu tham quan. Con đường từ thành phố xuống hướng Quy Hòa, rồi tiếp về phía Sông Cầu, đi men theo sườn núi này, một bên vách đá, một bên biển.
Sau khi tỉnh Bình Định hợp nhất vào Gia Lai và các phường được sắp xếp lại, phường Ghềnh Ráng cũ cùng các phường Ngô Mây, Nguyễn Văn Cừ, Quang Trung cũ gộp thành phường Quy Nhơn Nam. Trên giấy tờ và bản đồ mới bạn sẽ gặp tên phường mới, nhưng người dân, tài xế và cả bảng hướng dẫn tham quan vẫn gọi là Ghềnh Ráng. Khi hỏi đường, nói "Ghềnh Ráng" hay "bãi tắm Hoàng Hậu" là ai cũng hiểu.
Khu này nằm gần trung tâm nên không cần dành cả ngày. Một buổi sáng, cộng thêm vài giờ nếu muốn ghé các bãi nhỏ phía nam, là đủ. Đi kết hợp với tháp Đôi trong thành phố vào buổi chiều thành một ngày trọn vẹn mà không phải chạy xa.
Bãi tắm Hoàng Hậu: bãi đá tròn sát chân núi
Điểm được nhiều người tìm nhất ở Ghềnh Ráng là bãi đá có những viên đá tròn nhẵn, to nhỏ khác nhau, nằm xếp lớp ở mép nước. Người địa phương còn gọi là bãi đá trứng vì hình dáng của chúng. Tên "bãi tắm Hoàng Hậu" theo lời kể quen thuộc ở địa phương gắn với chuyện Nam Phương Hoàng hậu từng đến tắm ở đây; đây là truyền khẩu, bạn nghe như một câu chuyện của vùng đất.
Những viên đá tròn hình thành qua thời gian dài sóng biển mài mòn đá vỡ từ vách núi. Khi sóng rút, nước luồn qua kẽ đá tạo tiếng lách tách rất riêng. Bãi không phải chỗ tắm biển kiểu bơi lội: đá trơn, kẽ đá sâu, sóng đánh vào ghềnh khá mạnh vào những ngày có gió. Phần lớn người đến để ngồi trên đá ngắm biển, nhúng chân ở chỗ nông, chụp ảnh. Nếu muốn tắm thật sự, bạn chọn bãi cát trong thành phố hoặc những bãi có khu vực tắm rõ ràng.
Nên xuống bãi vào buổi sáng, khi ánh sáng chiếu từ phía biển làm mặt đá ửng màu và trời chưa nóng. Buổi trưa đá hấp nắng, ngồi lâu rất bỏng. Mang giày đế cao su bám, đi chậm, đặt chân lên chỗ đá khô; đá có rêu hoặc ướt nước biển trơn hơn bạn tưởng.
Đồi Thi Nhân và mộ Hàn Mặc Tử
Trên ngọn đồi gần bãi đá là mộ nhà thơ Hàn Mặc Tử, một trong những tên tuổi lớn của phong trào Thơ mới, tác giả những bài thơ như "Đây thôn Vĩ Dạ". Nhà thơ sống những năm cuối đời ở Quy Nhơn và mất khi đang chữa bệnh tại khu điều trị phong ở Quy Hòa, cách đó không xa. Ngọn đồi đặt mộ được gọi là đồi Thi Nhân, đường lên có bậc thang, hai bên là cây xanh và đá.
Đứng trên đồi nhìn về phía bắc thấy cả vịnh Quy Nhơn với dải bãi biển thành phố, nhìn ra khơi thấy những hòn đảo nhỏ. Nhiều người lên đây không chỉ để thăm mộ mà để ngồi yên một lúc với khung cảnh từng đi vào thơ. Khu mộ là nơi tưởng niệm, bạn giữ trật tự, ăn mặc lịch sự, không leo lên phần mộ để chụp ảnh và không để lại rác, hoa héo bọc ni lông quanh mộ.
Đường lên đồi khá dốc với người lớn tuổi. Nếu đi cùng người yếu chân, bạn chia hai nhóm: người khoẻ lên đồi, người còn lại ngồi nghỉ ở khu chân đồi có bóng mát. Mang nước theo, vì trên đồi gió mát nhưng nắng chiếu thẳng.
Một buổi sáng ở Ghềnh Ráng: thứ tự đi gợi ý
Khu tham quan không rộng nhưng có nhiều lối lên xuống. Đi theo thứ tự dưới đây giúp bạn tránh nắng gắt ở bãi đá và đỡ phải leo dốc hai lần:
| Khung giờ | Điểm | Làm gì | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Sáng sớm | Bãi đá tròn Hoàng Hậu | Ngắm sóng, chụp ảnh, nhúng chân ở chỗ nông | Đá trơn, mang giày bám, tránh ra sát mép khi sóng lớn |
| Giữa buổi sáng | Đồi Thi Nhân | Lên đồi thăm mộ Hàn Mặc Tử, ngắm toàn cảnh vịnh | Đường dốc có bậc, đi chậm, giữ trật tự ở khu mộ |
| Gần trưa | Các điểm nhìn dọc đường ven núi | Dừng ngắm biển từ chỗ có lề rộng | Không dừng xe ở khúc cua, không đứng ra mép vực |
| Trưa | Về thành phố hoặc xuống bãi nhỏ phía nam | Ăn trưa, nghỉ | Tránh ngồi trên đá giữa trưa vì rất nóng |
Nếu đi buổi chiều, đảo ngược thứ tự: lên đồi trước khi nắng còn cao, xuống bãi đá lúc chiều muộn khi đá đã nguội bớt, ở lại đến khi trời bắt đầu tối rồi về. Đường ven núi buổi tối ít đèn, nên về trước khi trời tối hẳn.
Ghé thêm Quy Hòa và các bãi nhỏ phía nam
Đi tiếp theo đường ven núi về phía nam là khu Quy Hòa, nơi có một vịnh nhỏ với bãi cát và hàng dương, gắn với khu điều trị bệnh phong có từ lâu đời mà nay là một cơ sở y tế. Đây là nơi làm việc và điều trị, không phải khu du lịch; nếu ghé, bạn giữ trật tự, tôn trọng người bệnh và nhân viên, làm theo hướng dẫn về khu vực được phép đi lại, không chụp ảnh người bệnh.
Xa hơn về phía nam, dọc đường ven biển còn những bãi nhỏ nằm giữa các mỏm núi, trong đó có Bãi Xép, một xóm chài nhỏ mà người trẻ hay tìm đến vì bãi đá và nước trong. Những bãi này ít người, không phải chỗ nào cũng có cứu hộ hay dịch vụ, nên bạn chỉ ngắm, chụp ảnh và tắm ở chỗ nông, không bơi ra xa. Đường xuống các bãi đôi khi là lối mòn dốc qua đá; khi trời mưa, lối này trơn và không nên đi.
Từ đây tiếp về phía nam là ranh giới với vùng Sông Cầu, thuộc tỉnh Phú Yên cũ nay đã nhập vào tỉnh Đắk Lắk mới. Đó là một hành trình khác, nằm ngoài vùng Bình Định cũ mà trang này viết.
An toàn trên ghềnh đá
Sóng ở ghềnh đá nguy hiểm hơn ở bãi cát. Ở bãi cát, sóng vỡ dần rồi tràn lên; ở ghềnh, sóng đập thẳng vào đá và có thể trùm lên chỗ bạn đang đứng chỉ trong một nhịp. Thỉnh thoảng có những con sóng lớn hơn hẳn các con trước đó. Không đứng ở mép đá thấp sát nước, nhất là khi quay lưng ra biển để chụp ảnh.
Đá trơn và có cạnh sắc. Đá ướt, có rêu hoặc hà bám rất trơn, còn hà và vỏ sinh vật có thể cắt chân. Đi giày đế bám thay vì đi chân trần, bước chậm, giữ thăng bằng bằng cả tay khi qua chỗ khó.
Trẻ em không rời tầm tay. Kẽ đá sâu, sóng tràn bất ngờ; trẻ nhỏ tò mò dễ trượt chân. Người lớn đi sát, giữ tay trẻ ở những đoạn đá lớn.
Thời tiết xấu thì không xuống ghềnh. Khi có gió mạnh, biển động hoặc cảnh báo của địa phương, chỉ ngắm từ lối đi phía trên. Ngày mưa, lối đá và bậc dốc đều trơn.
Giữ gìn nơi chốn
Ghềnh Ráng vừa là điểm tham quan, vừa là nơi tưởng niệm và là không gian sinh hoạt của người dân phía nam thành phố. Những viên đá tròn đẹp là thứ nhiều người muốn mang về, nhưng mỗi người lấy một viên thì bãi sẽ mất dần hình dạng đã có qua thời gian rất dài. Để đá lại chỗ cũ, không chồng đá thành tháp để chụp ảnh rồi bỏ đó, không viết, khắc tên lên đá.
Rác ở ghềnh đá khó dọn hơn ở bãi cát vì rơi vào kẽ sâu. Mang túi đựng rác theo người, nhặt luôn rác mình thấy nếu tiện. Ở khu mộ trên đồi, hoa và nhang nếu mang theo thì để gọn đúng nơi, không bỏ giấy gói, chai nhựa quanh mộ. Những việc nhỏ đó giữ cho Ghềnh Ráng còn là nơi người địa phương muốn đưa khách đến chứ không phải nơi họ ngại nhắc tới.
Nếu đi theo nhóm đông, chia nhỏ khi lên đồi và xuống bãi để không chắn lối của người khác, nhất là trên những bậc thang hẹp.
Ghềnh Ráng trong ký ức của thành phố
Với người Quy Nhơn, Ghềnh Ráng không chỉ là điểm đưa khách đến. Nhiều thế hệ học sinh trong thành phố từng có những buổi dã ngoại ở bãi đá, những buổi chiều đạp xe men đường núi xuống đây ngồi nhìn biển. Người đi xa trở về hay ghé Ghềnh Ráng như ghé một góc quen của tuổi trẻ, và nhận ra những đổi thay: lối đi được lát lại, cây cối nhiều hơn, khách đông hơn, nhưng các khối đá thì vẫn nằm đó như cũ.
Sự hiện diện của mộ Hàn Mặc Tử khiến khu này gắn với thơ ca theo cách hiếm nơi nào có. Những câu thơ về trăng, về biển, về nỗi đau và khát vọng sống của ông được nhiều người đọc thuộc, và đến đây họ hiểu thêm khung cảnh mà nhà thơ đã sống những năm cuối đời. Nếu muốn chuyến thăm có chiều sâu hơn, bạn đọc trước vài bài thơ của ông, hoặc tìm đọc về cuộc đời nhà thơ ở Quy Nhơn. Đứng trên đồi nhìn xuống vịnh, những câu chữ ấy sẽ khác hẳn khi đọc trong phòng.
Câu hỏi thường gặp
Ghềnh Ráng nay thuộc phường nào?
Ghềnh Ráng trước là một phường của thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định. Từ 1/7/2025, phường Ghềnh Ráng cũ cùng các phường Ngô Mây, Nguyễn Văn Cừ, Quang Trung cũ hợp thành phường Quy Nhơn Nam, tỉnh Gia Lai. Tên Ghềnh Ráng vẫn được dùng để gọi khu tham quan.
Bãi tắm Hoàng Hậu có tắm được không?
Bãi tắm Hoàng Hậu là bãi đá tròn, sóng đánh vào ghềnh, kẽ đá sâu và trơn, nên không hợp để bơi lội như bãi cát. Phần lớn khách chỉ ngồi trên đá, nhúng chân ở chỗ nông và chụp ảnh. Muốn tắm biển thật sự, bạn chọn bãi cát có khu vực tắm và cứu hộ.
Mộ Hàn Mặc Tử ở đâu?
Mộ nhà thơ Hàn Mặc Tử nằm trên đồi Thi Nhân trong khu Ghềnh Ráng, gần bãi đá Hoàng Hậu, phía nam thành phố Quy Nhơn. Đường lên đồi có bậc thang khá dốc. Đây là nơi tưởng niệm, khách đến nên giữ trật tự và ăn mặc lịch sự.
Đi Ghềnh Ráng mất bao lâu?
Một buổi sáng là đủ cho bãi đá Hoàng Hậu, đồi Thi Nhân và vài điểm ngắm cảnh dọc đường. Nếu ghé thêm Quy Hòa và các bãi nhỏ phía nam như Bãi Xép, bạn cần thêm vài giờ. Khu này gần trung tâm nên dễ ghép với các điểm trong thành phố.
Đi Ghềnh Ráng giờ nào đẹp nhất?
Sáng sớm là lúc đẹp nhất: ánh sáng chiếu từ biển vào đá, trời mát, ít người. Chiều muộn cũng đẹp và dịu nắng. Giữa trưa đá rất nóng, đứng trên ghềnh mệt và dễ say nắng, nên dành giờ này để nghỉ.
Có được nhặt đá tròn ở bãi Hoàng Hậu mang về không?
Không nên. Những viên đá tròn là kết quả của sóng biển mài mòn qua thời gian rất dài, và chính chúng làm nên cảnh quan của bãi. Mỗi người lấy một viên thì bãi sẽ nghèo đi nhanh chóng. Chụp ảnh và để đá lại chỗ cũ.