Mùa mưa lũ ở vùng Bình Định cũ thường rơi vào khoảng tháng 9 đến tháng 12, tập trung mạnh nhất vào tháng 10 và 11. Trong mùa này, vùng trũng hạ lưu sông Kôn, sông Hà Thanh, sông La Tinh, sông Lại Giang dễ ngập; đường đèo trên quốc lộ 19 và đường lên vùng núi dễ sạt lở; cầu tràn qua suối có thể bị nước chảy xiết tràn qua; đường ven biển chịu sóng gió.
Người sống ở đây đã quen với nhịp lũ hằng năm, nhưng người mới đến, khách du lịch và người đi qua thường bất ngờ vì nước lên rất nhanh. Biết những vùng hay ngập, biết xem tin và biết khi nào nên ở yên là cách tự bảo vệ hiệu quả nhất.
Bài viết tổng hợp nguyên tắc đi lại an toàn trong mùa mưa lũ. Vị trí ngập cụ thể thay đổi theo từng trận và theo công trình mới, nên luôn ưu tiên thông báo của chính quyền địa phương và cơ quan dự báo thời tiết.
Vì sao vùng này dễ ngập
Sông ở vùng Bình Định cũ ngắn và dốc, chảy từ dãy núi phía tây xuống biển chỉ qua một dải đồng bằng hẹp. Khi mưa lớn trên thượng nguồn, nước dồn xuống rất nhanh. Đến đồng bằng, dòng chảy chậm lại, gặp triều cường ở cửa sông và đầm Thị Nại, nước không thoát kịp nên tràn ra các vùng trũng.
Vùng hạ lưu sông Kôn và sông Hà Thanh, gồm phần lớn Tuy Phước, An Nhơn cũ và vùng ven phía tây Quy Nhơn, là nơi chịu ngập nặng nhất trong những trận lũ lớn. Vùng hạ lưu sông Lại Giang ở Hoài Nhơn, sông La Tinh ở Phù Cát, Phù Mỹ cũng có các vùng trũng hay ngập. Đô thị hoá, san lấp, đường cao hơn mặt ruộng làm thay đổi hướng thoát nước, có nơi ngập nhanh hơn trước.
Các hồ chứa thủy lợi, thủy điện trên thượng nguồn được vận hành để cắt giảm lũ, nhưng khi mưa quá lớn, hồ phải xả nước theo quy trình. Thông báo xả lũ của các hồ là thông tin người dân vùng hạ du cần theo dõi.
Những loại điểm nguy hiểm khi đi lại mùa lũ
Thay vì liệt kê từng đoạn đường (thay đổi theo năm), bảng gom các loại điểm nguy hiểm và cách nhận biết.
| Loại điểm | Thường gặp ở | Dấu hiệu nguy hiểm | Nên làm |
|---|---|---|---|
| Đường qua vùng trũng | Hạ lưu sông Kôn, Hà Thanh, La Tinh, Lại Giang; đường nối quốc lộ với làng | Nước tràn mặt đường, chảy thành dòng | Không đi qua; chờ nước rút hoặc đi đường khác |
| Cầu tràn, ngầm qua suối | Đường lên An Lão, Hoài Ân, Vĩnh Thạnh, Vân Canh và các xã trung du | Nước đục, chảy xiết, có rác trôi | Tuyệt đối không vượt, kể cả khi nước có vẻ nông |
| Đường đèo, mái taluy | Đèo An Khê, Mang Yang trên quốc lộ 19, đường lên Vĩnh Sơn, quốc lộ 1D | Đất đá rơi, nứt mặt đường, nước chảy từ taluy | Không dừng dưới chân taluy; quay lại nếu thấy dấu hiệu sạt |
| Đường ven biển, cửa sông | Tuyến ven biển, khu cửa biển Tam Quan, Đề Gi, đầm Thị Nại | Sóng lớn đánh vào bờ, nước biển dâng | Tránh đi ven biển khi có bão, áp thấp |
| Đường phố trũng trong đô thị | Một số tuyến ở Quy Nhơn, An Nhơn, Bồng Sơn | Nước ngập sâu, không thấy mặt đường, nắp cống | Đi chậm, tránh chỗ không rõ đáy, không để xe chết máy giữa dòng |
Nguyên tắc chung: nếu không thấy rõ mặt đường dưới nước, không đi. Rất nhiều tai nạn xảy ra khi người đi đường đánh giá thấp độ sâu và sức chảy của nước.
Theo dõi tin ở đâu
Nguồn tin chính thức về thời tiết là cơ quan khí tượng thủy văn, với các bản tin dự báo bão, áp thấp nhiệt đới, mưa lớn, lũ trên các sông. Đài phát thanh, truyền hình địa phương, báo chí của tỉnh đưa tin về tình hình ngập, sạt lở, đường bị chia cắt. Chính quyền xã phường thông báo qua loa phát thanh, nhóm tin nhắn, mạng xã hội chính thức.
Với người đi đường xa, thông tin phân luồng, cấm đường của cơ quan quản lý đường bộ, công an giao thông là quan trọng. Các ứng dụng bản đồ đôi khi cập nhật tình trạng ngập, tắc đường nhờ người dùng báo, nhưng không phải lúc nào cũng kịp và chính xác.
Nên thận trọng với tin truyền miệng, ảnh cũ được đăng lại trên mạng xã hội trong mùa lũ. Một bức ảnh ngập từ năm trước có thể bị chia sẻ như chuyện hôm nay, gây hoang mang. Kiểm ngày, nguồn trước khi tin và chia sẻ.
Quyết định đi hay không: vài câu hỏi tự đặt ra
Chuyến đi có thật sự cần không? Trong ngày có cảnh báo mưa lớn, bão, lũ, mọi chuyến đi có thể hoãn đều nên hoãn. Công việc, thăm hỏi, du lịch có thể dời vài ngày; tai nạn trong nước lũ thì không lấy lại được.
Tuyến đường đi qua vùng nào? Nếu tuyến đi qua vùng trũng hạ lưu sông, cầu tràn, đường đèo, đường ven biển, rủi ro cao hơn hẳn đường cao, đường lớn. Có thể chọn tuyến vòng xa hơn nhưng an toàn hơn.
Đi bằng phương tiện gì? Xe máy là phương tiện dễ gặp nguy hiểm nhất trong mưa lũ: dễ bị cuốn, dễ chết máy, người lái phơi ra mưa gió. Ô tô gầm cao an toàn hơn nhưng cũng không thể vượt dòng nước chảy xiết. Xe khách, tàu hoả có thể bị hoãn chuyến nhưng an toàn hơn tự đi.
Có đường lui không? Trước khi đi, nghĩ xem nếu đường phía trước bị ngập hay sạt, mình quay lại đâu, dừng chờ ở đâu. Đi theo nhóm, báo người thân, giữ điện thoại có pin là những cách tạo đường lui.
Nếu buộc phải đi trong mưa lớn
Có những lúc phải đi: đưa người bệnh đi viện, về nhà khi nhà đang ngập, đi làm nhiệm vụ. Khi đó, đi chậm, bật đèn, giữ khoảng cách xa với xe phía trước, tránh phanh gấp. Đi sát giữa đường ở đoạn ngập nông vì lề đường có thể đã bị nước khoét, có rãnh, cống không thấy.
Không đi vào dòng nước chảy ngang mặt đường; không đi qua cầu tràn, ngầm khi nước đang chảy. Nếu xe chết máy giữa vùng nước, ưu tiên an toàn của người, rời xe đến chỗ cao, không cố đẩy xe giữa dòng. Đi ô tô qua chỗ ngập, nếu nước lên quá nửa bánh xe thì dừng lại, không đi tiếp.
Ở đoạn đèo, không dừng nghỉ dưới chân taluy, gần vách núi. Nếu thấy đất đá lăn xuống, nước đục chảy từ sườn núi, vết nứt trên mặt đường, quay lại hoặc dừng ở nơi an toàn, báo cho chính quyền. Khi có biển cấm, rào chắn, người điều tiết giao thông, làm theo hướng dẫn, không lách qua.
Sau lũ: đường đã rút nước chưa chắc đã an toàn
Khi nước rút, nhiều người vội đi lại, nhưng sau lũ có những rủi ro mới. Mặt đường có thể bị khoét rỗng bên dưới, nhìn vẫn phẳng nhưng sụt khi xe nặng đi qua. Bùn non phủ mặt đường rất trơn. Cầu cống bị hư hại chưa kịp kiểm tra. Cây đổ, dây điện đứt có thể nằm khuất trong bùn rác.
Đi lại sau lũ nên chậm, quan sát kỹ, tránh những đoạn có dấu hiệu sụt lún, nứt. Không chạm vào dây điện đứt, báo cho ngành điện. Những đoạn đường lên vùng núi sau mưa lớn có thể tiếp tục sạt trong vài ngày, vì đất đã no nước; hỏi tình trạng đường trước khi lên.
Đây cũng là lúc nhiều gia đình cần giúp dọn dẹp, sửa chữa. Nếu muốn hỗ trợ, nên liên hệ chính quyền địa phương, tổ chức đoàn thể để đóng góp đúng nơi cần, tránh gây ách tắc giao thông vì quá nhiều đoàn tự phát vào cùng lúc.
Khách du lịch đến Quy Nhơn mùa mưa
Mùa mưa vẫn có khách đến Quy Nhơn: người đi công tác, người về quê, khách thích nơi vắng. Trong những ngày không có bão, thời tiết có thể chỉ là mưa rào, vẫn đi lại được trong thành phố. Nhưng kế hoạch ra đảo, đi ca nô, lên vùng núi, đi đường ven biển cần linh hoạt, sẵn sàng huỷ khi có cảnh báo.
Khi đặt phòng, vé máy bay, vé tàu trong mùa mưa, nên chọn điều kiện đổi, huỷ linh hoạt. Theo dõi thông báo của hãng bay, đường sắt. Nếu đang ở Quy Nhơn khi có bão, làm theo hướng dẫn của khách sạn và chính quyền, ở trong nhà, tránh khu vực ven biển, chuẩn bị nước uống, đèn, sạc dự phòng.
Chuyên mục biển và điểm đến của trang có bài riêng về mùa đẹp, mùa mưa bão để chọn thời gian đi. Bài này chỉ tập trung vào chuyện đi lại an toàn khi đã ở trong mùa lũ.
Một lưu ý với khách tự lái thuê xe máy: mưa lớn ở Quy Nhơn có thể đến rất nhanh, kèm gió mạnh ở khu ven biển và trên cầu Thị Nại. Khi trời chuyển mưa to, dừng lại tìm chỗ trú, chờ qua cơn rồi đi tiếp thay vì cố chạy. Mặc áo mưa sáng màu, bật đèn để xe khác dễ thấy, và không trú mưa dưới gốc cây lớn hay biển quảng cáo khi có gió mạnh. Nếu đang ở khu nghỉ trên bán đảo Phương Mai mà có cảnh báo bão, hỏi lễ tân trước khi định qua cầu Thị Nại vào thành phố, vì gió trên cầu có thể rất mạnh.
Chuẩn bị cho gia đình trước mùa mưa
Người dân vùng trũng ở Tuy Phước, An Nhơn, ven Quy Nhơn và các vùng hay ngập khác thường có thói quen chuẩn bị trước mùa mưa: kê cao đồ đạc, gia cố nhà, chuẩn bị lương thực, nước sạch, đèn, áo phao. Với chuyện đi lại, việc chuẩn bị cũng quan trọng không kém.
Trước mùa mưa, kiểm xe: phanh, lốp, đèn, cần gạt nước của ô tô; lốp, phanh, áo mưa cho xe máy. Lưu số điện thoại khẩn cấp của chính quyền xã phường, trạm y tế, lực lượng cứu hộ vào điện thoại. Biết trước điểm cao gần nhà, nhà kiên cố có thể trú tạm khi nước lên. Nếu nhà có người già, trẻ nhỏ, người bệnh, tính trước phương án đưa đi sơ tán sớm khi có cảnh báo, không đợi nước vào nhà mới đi.
Ô tô đỗ ở vùng trũng nên được di chuyển lên chỗ cao trước khi lũ về; xe ngập nước sửa chữa rất tốn kém. Giấy tờ quan trọng như căn cước, giấy tờ xe, sổ đỏ nên cất trong túi chống nước, để chỗ dễ lấy khi cần di chuyển gấp.
Câu hỏi thường gặp
Mùa lũ ở vùng Bình Định cũ kéo dài bao lâu?
Mùa mưa lũ thường từ khoảng tháng 9 đến tháng 12, tập trung mạnh nhất vào tháng 10 và 11. Mỗi năm số trận lũ và mức độ khác nhau; có năm đến sớm hoặc kéo dài hơn. Theo dõi dự báo của cơ quan khí tượng thủy văn để biết tình hình cụ thể.
Vùng nào ở Bình Định cũ hay ngập nhất?
Vùng hạ lưu sông Kôn và sông Hà Thanh, gồm nhiều xã của Tuy Phước, An Nhơn cũ và vùng ven phía tây Quy Nhơn, thường ngập nặng trong lũ lớn. Các vùng trũng ở Phù Cát, Phù Mỹ, Hoài Nhơn cũ cũng hay ngập.
Quốc lộ 1 có bị ngập không?
Một số đoạn quốc lộ 1 qua vùng trũng có thể bị ngập trong những trận lũ lớn, gây ách tắc. Khi đó cơ quan chức năng phân luồng, cấm đường. Theo dõi thông báo trước khi đi xa trong mùa lũ.
Có nên đi đèo An Khê khi trời mưa lớn không?
Không nên nếu không thật cần. Mưa lớn làm đèo trơn, sương mù, có nguy cơ sạt lở. Nếu buộc phải đi, đi ban ngày, chậm, giữ khoảng cách, chú ý dấu hiệu sạt lở và tuân theo phân luồng.
Làm sao biết hồ thủy lợi, thủy điện xả lũ?
Đơn vị quản lý hồ phải thông báo trước khi xả lũ cho chính quyền và người dân vùng hạ du theo quy trình. Người dân theo dõi qua loa phát thanh, tin của chính quyền xã phường, báo đài địa phương.
Xe máy chết máy trong nước ngập thì làm gì?
Dắt xe đến chỗ cao, không cố đề máy ngay vì có thể làm hỏng động cơ. Ưu tiên an toàn cho bản thân, không đứng giữa dòng chảy. Sau đó đưa xe đến tiệm sửa để kiểm tra, thay dầu, làm khô bộ phận điện.