Kinh doanh vận tải hàng hoá bằng ô tô ở vùng Bình Định cũ, dù là công ty hay hộ kinh doanh, cần giấy phép kinh doanh vận tải, phù hiệu cho từng xe, thiết bị giám sát hành trình, và tuân thủ quy định về tải trọng, thời gian lái xe. Thị trường xoay quanh cảng Quy Nhơn, các khu công nghiệp, khu kinh tế Nhơn Hội, trục quốc lộ 1 và quốc lộ 19 lên Tây Nguyên.
Theo danh bạ của trang, vận tải là một trong bốn nhóm ngành có nhiều doanh nghiệp nhất ở vùng này, phần lớn quy mô nhỏ, vài đầu xe. Bài này dành cho người đang tính mua xe chạy hàng, doanh nghiệp nhỏ muốn chuẩn hoá giấy tờ, và chủ hàng muốn hiểu bên vận tải cần những gì. Bài nói nguyên lý, không nêu cước, không nêu mức phạt, và nhắc kiểm văn bản hiện hành vì quy định về vận tải được sửa đổi thường xuyên.
Hàng gì chạy trên các trục đường của vùng
Cảng Quy Nhơn là đầu mối xuất nhập khẩu của vùng Nam Trung Bộ và một phần Tây Nguyên. Chiều hàng ra cảng gồm đồ gỗ, dăm gỗ, thuỷ sản đông lạnh, nông sản như sắn lát, tinh bột sắn, cà phê, đá ốp lát; chiều vào gồm gỗ nguyên liệu nhập khẩu, phân bón, máy móc, hàng tiêu dùng. Hàng đi cảng chủ yếu bằng container và xe tải thùng, xe chở gỗ chuyên dụng.
Quốc lộ 19 nối Quy Nhơn với Pleiku và vùng cao nguyên, qua các đoạn đèo dốc. Đây là tuyến đưa nông sản cao nguyên xuống cảng và đưa hàng hoá, vật liệu lên. Sau khi Bình Định và Gia Lai hợp nhất, hai đầu tuyến cùng thuộc một tỉnh, nhưng điều kiện đường đèo, thời tiết thì vẫn vậy.
Ngoài đường bộ, tuyến đường sắt Bắc – Nam qua ga Diêu Trì cũng chở một phần hàng hoá, phù hợp với hàng nặng, khối lượng lớn, không gấp. Sân bay Phù Cát phục vụ chủ yếu hành khách, một phần hàng nhẹ giá trị cao như hải sản tươi. Doanh nghiệp vận tải đường bộ thường làm khâu gom và giao hai đầu cho các phương thức này.
Quốc lộ 1 và cao tốc Bắc – Nam qua địa bàn phục vụ hàng đi ra Đà Nẵng, vào Nha Trang, Thành phố Hồ Chí Minh. Hàng nội vùng gồm vật liệu xây dựng, hàng tiêu dùng phân phối về các thị trấn, thức ăn chăn nuôi, nông sản đồng bằng. Mỗi loại hàng cần loại xe, giấy tờ và kỹ năng khác nhau.
Giấy tờ của đơn vị và của từng xe
Kinh doanh vận tải tách bạch giấy tờ ở hai tầng. Bảng gom những nhóm chính theo quy định về kinh doanh vận tải bằng ô tô hiện hành:
| Tầng | Giấy tờ, điều kiện | Ghi chú |
|---|---|---|
| Đơn vị | Đăng ký kinh doanh có ngành vận tải hàng hoá | Công ty, hợp tác xã hoặc hộ kinh doanh |
| Đơn vị | Giấy phép kinh doanh vận tải bằng ô tô | Cấp cho đơn vị, ghi các loại hình được phép |
| Đơn vị | Người điều hành vận tải đáp ứng điều kiện | Theo quy định với từng loại hình |
| Từng xe | Đăng ký xe, kiểm định còn hạn, bảo hiểm bắt buộc | Xe thuê phải có hợp đồng thuê hợp lệ |
| Từng xe | Phù hiệu xe tải, xe container | Dán trên kính, còn hạn |
| Từng xe | Thiết bị giám sát hành trình, camera theo quy định | Truyền dữ liệu liên tục |
| Người lái | Giấy phép lái xe đúng hạng, sức khoẻ | Tuân thủ thời gian lái liên tục, trong ngày |
Xe tải nhỏ dưới một ngưỡng tải trọng nhất định có thể được miễn một số điều kiện, tuỳ quy định từng thời kỳ. Kiểm kỹ trước khi mua xe để biết chiếc xe dự định mua thuộc nhóm nào.
Từ chiếc xe đầu tiên đến đơn vị vận tải hợp lệ
Nhiều chủ xe ở vùng này bắt đầu bằng một chiếc xe tải gia đình. Để chạy hàng hợp lệ:
- Đăng ký kinh doanh với ngành vận tải hàng hoá bằng đường bộ.
- Xin giấy phép kinh doanh vận tải tại cơ quan có thẩm quyền của tỉnh Gia Lai theo phân cấp hiện hành.
- Lắp thiết bị giám sát hành trình và camera nếu thuộc diện bắt buộc, chọn đơn vị cung cấp có kết nối dữ liệu theo quy định.
- Xin phù hiệu cho từng xe.
- Mua bảo hiểm bắt buộc và cân nhắc bảo hiểm hàng hoá, bảo hiểm vật chất xe.
- Thiết lập sổ theo dõi lệnh vận chuyển, hợp đồng, chứng từ hàng hoá cho từng chuyến.
Chạy hàng không phù hiệu, không giám sát hành trình có thể bị xử phạt và tạm giữ phương tiện; hàng của chủ hàng cũng bị ảnh hưởng. Với các chủ hàng xuất khẩu, đơn vị vận tải giấy tờ không đầy đủ thường bị loại ngay từ vòng chọn nhà thầu.
Tải trọng, đèo dốc và mùa mưa trên quốc lộ 19
Chở đúng tải. Chở quá tải là vi phạm và làm hỏng đường, nhưng vẫn phổ biến do áp lực cước. Xe quá tải trên đường đèo nguy hiểm gấp nhiều lần: phanh nóng, mất lái khi xuống dốc. Các trạm kiểm tra tải trọng hoạt động trên các tuyến chính.
Đèo dốc. Tuyến lên Tây Nguyên có những đoạn đèo dài, cua gắt. Tài xế mới cần được kèm, xe cần bảo dưỡng hệ thống phanh, lốp kỹ trước mỗi chuyến.
Mùa mưa bão. Từ khoảng tháng 9 đến tháng 12, mưa lớn có thể gây sạt lở, ngập cục bộ, chia cắt tạm thời một số đoạn. Đơn vị vận tải cần theo dõi thông tin giao thông, có phương án chờ hoặc đổi tuyến, và thoả thuận với chủ hàng về chậm giao do thiên tai.
Thời gian lái. Quy định giới hạn thời gian lái liên tục và trong ngày. Chuyến Quy Nhơn – Thành phố Hồ Chí Minh hay ra Hà Nội cần hai tài hoặc nghỉ đúng giờ; dữ liệu giám sát hành trình ghi lại tất cả.
Container và hàng xuất khẩu: làm việc với cảng
Vận chuyển container ra vào cảng Quy Nhơn đòi hỏi phối hợp với hãng tàu, đại lý giao nhận, kho bãi và hải quan. Xe container phải đúng lịch lấy vỏ, đóng hàng tại nhà máy, hạ bãi trước giờ cắt máng. Chậm một khâu có thể làm lô hàng lỡ tàu, phát sinh phí lưu container, lưu bãi.
Đơn vị vận tải nhỏ thường làm thầu phụ cho công ty logistics lớn. Để giữ được việc, ngoài giấy tờ đầy đủ, cần đúng giờ, giữ niêm phong nguyên vẹn, xử lý chứng từ cẩn thận và liên lạc rõ ràng khi có sự cố. Một lần mất niêm phong hay giao nhầm container có thể làm mất khách lâu dài.
Hàng xuất khẩu như thuỷ sản đông lạnh cần container lạnh, nguồn điện cắm khi chờ, theo dõi nhiệt độ. Đồ gỗ cần chống ẩm, chèn lót tránh trầy xước. Đơn vị vận tải hiểu đặc thù hàng của từng ngành ở vùng này sẽ có lợi thế khi chào dịch vụ.
Kho bãi và dịch vụ logistics
Quanh cảng Quy Nhơn và các khu công nghiệp có nhu cầu kho bãi lớn: kho ngoại quan, bãi container rỗng, kho lạnh thuỷ sản, kho chứa gỗ và nông sản. Kinh doanh kho bãi cần đất có mục đích phù hợp, quy hoạch cho phép, điều kiện phòng cháy nghiêm ngặt, nhất là kho chứa gỗ, bông, hàng dễ cháy.
Dịch vụ logistics trọn gói, từ nhận hàng tại nhà máy, lưu kho, khai báo hải quan đến giao lên tàu, là hướng phát triển của nhiều doanh nghiệp vận tải. Khai báo hải quan đòi hỏi nhân sự có chứng chỉ nghiệp vụ và hiểu biết về mã hàng, chính sách thuế xuất nhập khẩu.
Sau hợp nhất, việc kết nối kho bãi ở Quy Nhơn với vùng nguyên liệu và tiêu thụ ở cao nguyên có thể được quan tâm nhiều hơn trong quy hoạch chung của tỉnh. Doanh nghiệp nên theo dõi quy hoạch chính thức, không đầu tư theo tin đồn về dự án.
Chủ hàng chọn đơn vị vận tải: nhìn vào đâu
Chủ hàng ở vùng Bình Định cũ, từ xưởng gỗ đến vựa nông sản, thường chọn nhà xe quen. Quan hệ quen biết có giá trị, nhưng vẫn nên kiểm vài điều: đơn vị có giấy phép kinh doanh vận tải không, xe có phù hiệu, giám sát hành trình không, có mua bảo hiểm hàng hoá không, hợp đồng có điều khoản bồi thường khi hư hỏng, mất mát không.
Tra mã số thuế và trạng thái hoạt động của đơn vị vận tải, xem họ đã chạy cho khách nào, hỏi tài xế có kinh nghiệm với loại hàng của bạn không. Với hàng giá trị cao, yêu cầu theo dõi vị trí xe qua thiết bị giám sát và ảnh chụp tình trạng hàng khi nhận, khi giao.
Một hợp đồng vận chuyển rõ ràng về trách nhiệm, thời gian, cước và các chi phí phát sinh như bốc xếp, chờ đợi, cầu đường giúp hai bên làm ăn lâu dài hơn mọi lời hứa miệng.
Chi phí vận hành một đầu xe: các khoản cấu thành
Nhiều người mua xe chạy hàng chỉ tính tiền dầu và tiền trả góp, rồi bất ngờ khi cuối năm không còn lãi. Bảng dưới liệt kê các khoản để chủ xe tự điền số của mình:
| Khoản | Gồm | Ghi chú |
|---|---|---|
| Nhiên liệu | Dầu theo quãng đường, tải, địa hình | Đường đèo, chở nặng tốn hơn hẳn đường bằng |
| Khấu hao, trả góp | Giá xe chia theo số năm sử dụng, lãi vay | Tính cả khi xe nằm chờ hàng |
| Lương tài xế, phụ xe | Lương, phụ cấp chuyến, bảo hiểm | Chuyến dài cần hai tài |
| Bảo dưỡng, sửa chữa, lốp | Định kỳ và đột xuất | Xe chạy ven biển, đường đèo hao nhanh hơn |
| Phí đường bộ, cầu đường | Phí sử dụng đường bộ, trạm thu phí, cao tốc | Tuỳ tuyến |
| Bảo hiểm, kiểm định, giấy tờ | Bảo hiểm bắt buộc, vật chất, hàng hoá; đăng kiểm; phù hiệu; giám sát hành trình | Chi phí cố định theo năm |
| Chạy rỗng chiều về | Quãng đường không có hàng | Khoản ăn mòn lợi nhuận nhiều nhất |
Khoản chạy rỗng chiều về là chỗ phân biệt nhà xe có lãi và nhà xe chạy hoà vốn. Tuyến Quy Nhơn – cao nguyên có lợi thế vì hàng đi cả hai chiều: nông sản xuống cảng, vật liệu và hàng tiêu dùng lên. Quan hệ tốt với chủ hàng ở cả hai đầu giúp xe ít chạy rỗng.
Câu hỏi thường gặp
Có một xe tải nhỏ chở hàng thuê ở Quy Nhơn có cần giấy phép kinh doanh vận tải không?
Phần lớn trường hợp kinh doanh vận tải hàng hoá thu tiền cước cần đăng ký kinh doanh và giấy phép kinh doanh vận tải, phù hiệu cho xe. Một số xe nhỏ dưới ngưỡng tải trọng có thể được miễn một số điều kiện; kiểm quy định hiện hành.
Sau sáp nhập, giấy phép kinh doanh vận tải xin ở đâu?
Tại cơ quan có thẩm quyền về giao thông vận tải của tỉnh Gia Lai theo phân cấp hiện hành, nhiều thủ tục nộp được trực tuyến. Giấy phép, phù hiệu đã cấp trước còn hạn vẫn có giá trị.
Chạy quốc lộ 19 lên Pleiku cần lưu ý gì?
Đường đèo dài, cua gắt; xe cần bảo dưỡng phanh, lốp kỹ, chở đúng tải, tài xế có kinh nghiệm đường đèo. Mùa mưa theo dõi thông tin sạt lở và có phương án chờ an toàn.
Chủ hàng có nên mua bảo hiểm hàng hoá khi thuê xe không?
Nên, nhất là với hàng giá trị cao hoặc hàng xuất khẩu. Kiểm xem đơn vị vận tải đã có bảo hiểm trách nhiệm chưa và phạm vi bồi thường đến đâu, rồi quyết định mua thêm.
Làm thầu phụ chở container cho công ty logistics cần gì?
Giấy phép kinh doanh vận tải, xe đầu kéo và rơ moóc đúng quy định, phù hiệu, giám sát hành trình, tài xế có kinh nghiệm container và quy trình giữ niêm phong, chứng từ. Đúng giờ là yêu cầu quan trọng nhất.