Quốc lộ 1 đi vào vùng Bình Định cũ từ phía bắc qua đèo Bình Đê (giáp Quảng Ngãi), chạy dọc đồng bằng qua Tam Quan, Bồng Sơn, Phù Mỹ, Ngô Mây, An Nhơn, Phú Tài, Diêu Trì, rồi rời tỉnh cũ ở phía nam qua đèo Cù Mông sang vùng Phú Yên cũ, nay thuộc tỉnh Đắk Lắk. Đường không đi qua trung tâm Quy Nhơn; thành phố nằm lệch về phía đông, nối với quốc lộ 1 qua cửa ngõ Phú Tài và quốc lộ 1D.
Đây là trục giao thông lâu đời nhất của vùng, nơi các thị trấn cũ mọc lên dọc hai bên đường. Dù cao tốc Bắc – Nam phía Đông đã được xây qua địa bàn, quốc lộ 1 vẫn là đường đi lại hằng ngày của người dân, xe tải chặng ngắn và xe máy.
Bài viết mô tả các đoạn chính, những chỗ thường đông xe hoặc dễ xảy ra tai nạn, và lưu ý theo mùa. Tình trạng mặt đường, công trình đang thi công, phân luồng thay đổi theo thời gian, nên kiểm thông báo của cơ quan quản lý đường bộ trước khi đi.
Đoạn phía bắc: đèo Bình Đê, Tam Quan, Bồng Sơn
Đi từ Quảng Ngãi vào, xe vượt đèo Bình Đê, con đèo không cao nhưng có những khúc cua, là ranh giới giữa vùng Quảng Ngãi và vùng Bình Định cũ. Xuống đèo là đồng bằng Hoài Nhơn với những hàng dừa đặc trưng của Tam Quan hai bên đường. Đoạn qua Tam Quan, Bồng Sơn là đường phố có nhiều nhà dân, chợ, trường học, cửa hàng sát lề.
Ở khu vực Bồng Sơn, quốc lộ 1 vượt sông Lại Giang. Thị trấn Bồng Sơn cũ là đô thị thương mại lớn của miền bắc tỉnh, có bến xe, chợ, ngân hàng. Giờ tan trường, giờ chợ, xe máy, xe đạp ra vào từ các ngõ rất nhiều; người lái ô tô nên giảm tốc và chú ý người đi bộ băng qua đường.
Sau Bồng Sơn, đường đi qua vùng Phù Mỹ cũ với những đoạn chạy giữa đồng ruộng và đồi thấp, xen những khu dân cư dọc đường. Đây là đoạn xe tải, xe khách thường chạy nhanh vì đường thoáng, nên người đi xe máy cần đi sát lề phải và quan sát kỹ khi rẽ trái.
Đoạn giữa: Phù Mỹ, Phù Cát, An Nhơn
Quốc lộ 1 đi qua trung tâm Phù Mỹ cũ, rồi xuống Ngô Mây, nơi trước đây là thị trấn huyện lỵ Phù Cát, nay thuộc xã Phù Cát. Từ khu vực này có đường rẽ đi sân bay Phù Cát và ra vùng biển phía đông. Hai bên đường là khu dân cư xen ruộng lúa, vườn cây, những cửa hàng vật liệu, tiệm sửa xe phục vụ người đi đường.
Tiếp tục về phía nam, đường vào vùng An Nhơn cũ, đô thị khá sầm uất với chợ, khu công nghiệp, các làng nghề. Quốc lộ 1 ở đây đông xe vào giờ đi làm, tan ca. Khu vực An Nhơn cũng là nơi quốc lộ 1 đi gần các di tích Chăm và thành Hoàng Đế, nên du khách hay rẽ vào tham quan; người tự lái nên tìm chỗ đỗ đúng quy định, không dừng tuỳ tiện trên làn xe chạy.
Đoạn giữa này thường bị ngập cục bộ ở một số chỗ trũng khi mưa lớn kéo dài vào mùa lũ. Cầu cống trên quốc lộ qua những con sông nhỏ như sông La Tinh, các nhánh sông Kôn có thể bị nước lên sát mặt cầu trong những trận lũ lớn. Mùa mưa, theo dõi tin phân luồng của địa phương là cần thiết.
Đoạn cửa ngõ Quy Nhơn: Phú Tài, Diêu Trì
Gần đến Quy Nhơn, quốc lộ 1 đi qua khu vực Phú Tài, nơi giao với quốc lộ 19. Đây là nút giao quan trọng nhất của vùng: một hướng vào thành phố và cảng, một hướng lên Tây Nguyên, một hướng tiếp tục Bắc – Nam. Khu vực có khu công nghiệp, nhiều xe container, xe tải nặng, cộng với xe máy công nhân giờ tan ca, nên luôn cần quan sát kỹ.
Từ Phú Tài xuôi nam, quốc lộ 1 đi qua vùng Tuy Phước cũ, gần ga Diêu Trì. Đoạn này đi qua vùng đồng bằng thấp của hạ lưu sông Kôn và sông Hà Thanh, hay ngập vào mùa lũ. Muốn vào trung tâm Quy Nhơn từ hướng nam, nhiều người rẽ theo các tuyến nối vào thành phố thay vì đi hết đến Phú Tài.
Người lần đầu đi qua nên nhớ: quốc lộ 1 không phải đường ven biển và không đi xuyên trung tâm Quy Nhơn. Muốn ra biển hoặc vào khu phố cũ, phải rẽ khỏi quốc lộ ở một trong các cửa ngõ. Ứng dụng bản đồ chỉ đường thường xử lý tốt, nhưng đọc trước sơ đồ giúp đỡ bỡ ngỡ khi thấy biển báo nhiều hướng.
Đoạn phía nam: đèo Cù Mông và hầm xuyên đèo
Ra khỏi vùng Tuy Phước, Vân Canh cũ, quốc lộ 1 đi về phía đèo Cù Mông, ranh giới giữa vùng Bình Định cũ và vùng Phú Yên cũ. Đèo Cù Mông từng được biết đến là một trong những con đèo khó đi trên quốc lộ 1 ở miền Trung, với khúc cua gắt, dốc dài và xe tải nặng. Những năm gần đây, hầm đường bộ xuyên qua đèo được đưa vào sử dụng, giúp xe đi nhanh và an toàn hơn so với leo đèo.
Khi đi qua hầm, cần tuân thủ quy định riêng: giữ khoảng cách, không dừng đỗ, không vượt, bật đèn theo hướng dẫn, đi đúng tốc độ biển báo. Một số loại xe hoặc xe chở hàng nguy hiểm có thể phải đi đường đèo cũ; quy định cụ thể do đơn vị quản lý hầm công bố. Người đi xe máy cần xem biển chỉ dẫn xem xe máy được đi đường nào.
Đường đèo cũ vẫn còn, có cảnh nhìn xuống biển và đầm phía nam khá đẹp, nhưng mặt đường, mức độ bảo trì có thể khác thời còn là tuyến chính. Đi đèo cũ ngắm cảnh nên chọn ban ngày, trời khô ráo.
Quốc lộ 1D: đường ven biển từ Quy Nhơn đi phía nam
Bên cạnh quốc lộ 1, vùng Quy Nhơn còn có quốc lộ 1D, tuyến nối trung tâm Quy Nhơn đi về phía nam dọc theo bờ biển, qua vùng Ghềnh Ráng, Quy Hòa, rồi xuống vùng Sông Cầu thuộc Phú Yên cũ, nhập lại quốc lộ 1. Vài điểm cần biết:
- Đường đi men theo sườn núi, có những đoạn dốc, cua, một bên là núi một bên là biển, cảnh đẹp nhưng cần lái cẩn thận.
- Tuyến này là lối thường dùng để đi từ trung tâm thành phố đến các khu nghỉ, bãi tắm phía nam Quy Nhơn.
- Mùa mưa có nguy cơ đá lăn, sạt lở ở mái taluy; khi có cảnh báo, nên chọn đường khác hoặc đợi tạnh.
- Xe tải nặng và xe khách cũng dùng tuyến này, nên không vượt ở khúc cua khuất tầm nhìn.
- Đi ban đêm cần đèn tốt, vì có những đoạn ánh sáng hạn chế.
Quốc lộ 1D giúp người từ phía nam vào Quy Nhơn không phải đi vòng lên Phú Tài. Tuy vậy, với xe tải lớn và xe đi đường dài, quốc lộ 1 và cao tốc thường được ưu tiên hơn vì đường bằng phẳng hơn.
Những thói quen an toàn trên quốc lộ 1 qua vùng này
Quốc lộ 1 qua vùng Bình Định cũ có đặc điểm chung của quốc lộ miền Trung: đường đi xuyên qua nhiều khu dân cư, xe tải, xe khách chạy chung với xe máy, xe đạp, người đi bộ, có cả gia súc ở đoạn nông thôn. Tai nạn hay xảy ra ở những chỗ nhập làn từ đường nhánh, ngã ba vào chợ, đoạn đường thẳng xe chạy nhanh rồi gặp người sang đường.
Với người đi xe máy, nguyên tắc cốt lõi là đi đúng làn dành cho xe máy, đội mũ bảo hiểm cài quai, không đi song song nói chuyện, không vượt xe tải bên phải, bật đèn khi trời tối hoặc mưa. Với người lái ô tô, giảm tốc khi qua khu dân cư, trường học, chợ; giữ khoảng cách với xe tải; không vượt ở đoạn có vạch liền, khúc cua.
Đi đường dài, người lái nên nghỉ ngơi đúng giờ, không lái khi buồn ngủ. Dọc quốc lộ có các trạm dừng nghỉ, quán ăn, cây xăng ở hầu hết các thị trấn cũ. Mùa hè nắng gắt, mùa mưa đường trơn, nên điều chỉnh tốc độ theo thời tiết.
Dừng chân dọc đường: ăn, nghỉ, đổ xăng
Một điểm dễ chịu khi đi quốc lộ 1 qua vùng Bình Định cũ là các thị trấn cũ nằm cách nhau không xa, nên không lo thiếu chỗ dừng chân. Tam Quan, Bồng Sơn, Phù Mỹ, Ngô Mây, An Nhơn, Diêu Trì đều có cây xăng, quán cơm, quán cà phê, tiệm sửa xe, nhà thuốc ngay mặt đường. Người đi xe máy đường dài thường nghỉ ở các thị trấn này để tránh nắng gắt buổi trưa.
Khi dừng, hãy tìm chỗ đỗ có lề rộng, không đỗ xe sát mép đường hay ở khúc cua. Nhiều quán ven quốc lộ có bãi đỗ cho ô tô, xe khách. Với nhóm đi xe máy, dắt xe vào hẳn bên trong vỉa hè thay vì dựng tạm sát làn đường là thói quen nên có, vì xe tải chạy qua rất gần.
Ẩm thực dọc đường cũng là một lý do để dừng: bánh xèo, bánh hỏi, bún chả cá, nem chợ Huyện quanh An Nhơn, bánh tráng nước dừa ở vùng Tam Quan. Chuyên mục ẩm thực của trang có bài riêng về những món này. Tiệm sửa xe máy có ở hầu hết khu dân cư; với ô tô, gara lớn tập trung ở Quy Nhơn, An Nhơn, Bồng Sơn, nên nếu xe có dấu hiệu bất thường, cố gắng xử lý ở những nơi này trước khi vào đoạn vắng.
Mùa Tết và ngày lễ: quốc lộ 1 đông nhất trong năm
Vùng Bình Định cũ có rất nhiều người đi làm ăn xa ở TP.HCM, Bình Dương, Đồng Nai và các tỉnh phía Nam. Mỗi dịp Tết Nguyên đán, dòng người về quê bằng xe khách, ô tô cá nhân và cả xe máy đổ ra quốc lộ 1 từ hướng nam rất đông. Những ngày sát Tết và sau Tết, đoạn qua Diêu Trì, Phú Tài, An Nhơn, Bồng Sơn có thể ùn ứ ở các nút giao, khu chợ.
Đi xe máy đường dài về quê dịp Tết từng là hình ảnh quen thuộc, nhưng cũng là lúc tai nạn tăng vì mệt mỏi, chở nặng, đi xuyên đêm. Nếu buộc phải đi xe máy, nên đi theo nhóm, chia chặng nghỉ hợp lý, không chở quá tải, không đi khi mưa lớn hoặc quá khuya. Nhiều người chọn gửi xe theo tàu hoặc nhà xe, người đi xe khách hoặc tàu cho an toàn.
Cơ quan chức năng thường có phương án phân luồng, tăng cường điều tiết giao thông dịp cao điểm. Theo dõi thông tin trên báo chí địa phương, đài phát thanh giao thông, và nếu có thể, chọn giờ khởi hành lệch với giờ cao điểm để đỡ mệt.
Câu hỏi thường gặp
Quốc lộ 1 có đi qua trung tâm Quy Nhơn không?
Không. Quốc lộ 1 chạy qua vùng đồng bằng phía tây, giao với quốc lộ 19 ở khu vực Phú Tài. Muốn vào trung tâm Quy Nhơn, bạn rẽ ở cửa ngõ Phú Tài hoặc các tuyến nối khác, hoặc đi quốc lộ 1D nếu đến từ phía nam ven biển.
Đèo Cù Mông bây giờ đi hầm hay đi đèo?
Đã có hầm đường bộ xuyên đèo Cù Mông, ô tô thường đi hầm cho nhanh và an toàn. Xe máy, xe thô sơ và một số loại xe được đi đường nào thì theo quy định của đơn vị quản lý hầm, bạn nên xem biển chỉ dẫn tại chỗ.
Đoạn nào trên quốc lộ 1 qua Bình Định cũ hay ngập mùa lũ?
Những đoạn qua vùng trũng ở hạ lưu các sông như vùng Tuy Phước, An Nhơn, một số đoạn ở Phù Cát, Phù Mỹ, Hoài Nhơn có thể ngập khi mưa lớn kéo dài. Vị trí cụ thể khác nhau theo từng trận lũ, cần theo dõi thông báo phân luồng.
Đi xe máy từ Quảng Ngãi vào Quy Nhơn theo quốc lộ 1 có ổn không?
Nhiều người vẫn đi xe máy trên tuyến này. Đường khá dễ đi nhưng có nhiều xe tải, xe khách và đi qua nhiều khu dân cư. Đi ban ngày, nghỉ ngơi đủ, đội mũ bảo hiểm, tránh mùa mưa bão là những điều nên làm.
Ngã ba Phú Tài ở đâu?
Ngã ba Phú Tài là nơi quốc lộ 19 giao với quốc lộ 1, ở cửa ngõ phía tây bắc Quy Nhơn, gần khu công nghiệp Phú Tài. Khu vực này thuộc các phường mới phía bắc và phía tây thành phố, đông xe tải và container.
Quốc lộ 1D đi từ đâu đến đâu?
Quốc lộ 1D nối trung tâm Quy Nhơn với vùng Sông Cầu của Phú Yên cũ, men theo bờ biển và sườn núi phía nam thành phố, rồi nhập vào quốc lộ 1. Đây là tuyến ngắn, cảnh đẹp nhưng có nhiều dốc, cua.