Bình Định sáp nhập với Gia Lai. Từ ngày 1/7/2025, tỉnh Bình Định và tỉnh Gia Lai hợp nhất thành một tỉnh mang tên Gia Lai, trung tâm hành chính đặt ở Quy Nhơn, tức trên đất Bình Định cũ. Cùng ngày đó cấp huyện chấm dứt hoạt động trên cả nước, nên vùng Bình Định cũ không còn thành phố Quy Nhơn, không còn thị xã An Nhơn, Hoài Nhơn hay các huyện Tây Sơn, Phù Cát… mà chỉ còn 58 phường, xã trực thuộc thẳng tỉnh Gia Lai.
Vì thế, hiểu cho đúng thì Bình Định là tên một tỉnh cũ. Tên ấy không mất đi trong đời sống: người ta vẫn nói "người Bình Định", "võ Bình Định", "đặc sản Bình Định", và trong tỉnh mới có hẳn một phường mang tên Bình Định ở vùng An Nhơn. Nhưng trên con dấu, trên giấy tờ làm từ sau 1/7/2025, đơn vị cấp tỉnh là Gia Lai.
Bài này giải thích chuyện gì đã thay đổi, chuyện gì giữ nguyên, vì sao tên tỉnh mới là Gia Lai mà trụ sở lại ở Quy Nhơn, và người quê Bình Định nên hiểu thế nào khi ghi địa chỉ, khi kể về quê mình.
Mốc 1/7/2025: hai tỉnh hợp thành một
Năm 2025, Quốc hội thông qua nghị quyết sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, giảm từ 63 xuống 34 tỉnh, thành phố. Trong danh sách hợp nhất có cặp Gia Lai và Bình Định: một tỉnh cao nguyên phía tây và một tỉnh ven biển phía đông, nối với nhau bằng quốc lộ 19 qua đèo An Khê. Tỉnh mới lấy tên Gia Lai, còn trung tâm chính trị – hành chính đặt ở Quy Nhơn.
Ngày có hiệu lực là 1/7/2025. Đây cũng là ngày các đơn vị cấp huyện trên cả nước thôi hoạt động, chính quyền địa phương chuyển sang hai cấp: tỉnh và xã (gồm xã, phường, đặc khu). Nói cách khác, Bình Định cũ trải qua hai lần sắp xếp cùng lúc: tỉnh nhập vào Gia Lai, đồng thời các xã phường bên trong được gộp lại thành đơn vị lớn hơn.
Điều cần nhớ: tỉnh Gia Lai mới không phải là "Gia Lai cũ mở rộng thêm một chút". Đây là một tỉnh trải từ biên giới Campuchia đến bờ biển Đông, có cả cao nguyên Pleiku lẫn vịnh Quy Nhơn. Khi trang này nói "vùng Bình Định cũ", đó là phần phía đông của tỉnh mới, đúng bằng ranh giới tỉnh Bình Định trước ngày 1/7/2025.
Vì sao tên tỉnh là Gia Lai mà trung tâm lại ở Quy Nhơn
Tên và trụ sở là hai quyết định riêng. Trong đợt sắp xếp 2025, nhiều cặp tỉnh được xếp theo nguyên tắc giữ tên một tỉnh và đặt trung tâm hành chính ở tỉnh kia, để cân bằng giữa hai bên. Gia Lai – Bình Định là một ví dụ: tên của tỉnh phía tây, trụ sở ở thành phố biển phía đông. Không nên đọc chuyện này như "tỉnh nào thắng, tỉnh nào thua".
Quy Nhơn có lợi thế về hạ tầng. Quy Nhơn có cảng biển, sân bay Phù Cát ở gần, đường sắt Bắc – Nam đi qua ga Diêu Trì, và đã là đô thị trung tâm của một tỉnh ven biển trong nhiều thập kỷ. Đặt trụ sở ở đây giúp tỉnh mới có cửa ra biển cho hàng hoá từ cao nguyên, điều mà Gia Lai cũ vốn không có.
Tên Gia Lai không xoá tên Bình Định. Tên tỉnh trên giấy tờ là một chuyện, tên vùng văn hoá là chuyện khác. "Bình Định" vẫn là tên phường ở An Nhơn, vẫn là tên gọi của một vùng đất có tuồng, bài chòi, võ cổ truyền, có lịch sử hơn hai trăm năm. Người ta không ngừng nói "Xứ Nghệ" khi Nghệ An, Hà Tĩnh tách nhập nhiều lần; với Bình Định cũng vậy.
Bình Định trước và sau 1/7/2025: những gì đã khác
Bảng dưới so hai thời điểm để bạn hình dung nhanh. Cột bên phải là cách gọi đúng khi viết giấy tờ, tra cứu, hỏi đường từ sau ngày hợp nhất.
| Nội dung | Trước 1/7/2025 | Từ 1/7/2025 |
|---|---|---|
| Đơn vị cấp tỉnh | Tỉnh Bình Định | Tỉnh Gia Lai (gồm Bình Định cũ và Gia Lai cũ) |
| Trung tâm hành chính | Thành phố Quy Nhơn | Quy Nhơn (nay là các phường mang tên Quy Nhơn) |
| Cấp huyện | 1 thành phố, 2 thị xã, 8 huyện | Không còn cấp huyện |
| Cấp xã trên đất Bình Định cũ | Hơn 150 xã, phường, thị trấn | 58 đơn vị: 17 phường, 41 xã |
| Ví dụ một địa chỉ | Phường Trần Phú, TP Quy Nhơn, tỉnh Bình Định | Phường Quy Nhơn, tỉnh Gia Lai |
| Ví dụ khác | Thị trấn Phú Phong, huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định | Xã Tây Sơn, tỉnh Gia Lai |
Số đơn vị cấp xã trước sáp nhập ghi "hơn 150" vì con số này đã thay đổi vài lần trong các đợt sắp xếp nhỏ trước 2025. Phần sau năm 2025 thì chắc chắn: 58 phường, xã trên phần đất Bình Định cũ.
Mười một huyện thị cũ đi đâu
Trước ngày hợp nhất, Bình Định có 11 đơn vị cấp huyện: thành phố Quy Nhơn; hai thị xã An Nhơn và Hoài Nhơn; tám huyện An Lão, Hoài Ân, Phù Mỹ, Phù Cát, Tây Sơn, Tuy Phước, Vân Canh và Vĩnh Thạnh. Các đơn vị này không "nhập" vào đâu cả mà thôi tồn tại như một cấp chính quyền. Xã, phường bên trong được gộp lại rồi trực thuộc thẳng tỉnh.
Nhiều tên huyện cũ được giữ lại làm tên xã, phường mới, đó là lý do người đi xa về dễ nhầm. Ví dụ "xã Tây Sơn" hôm nay là vùng thị trấn Phú Phong và hai xã lân cận, không phải cả huyện Tây Sơn ngày trước. "Phường Hoài Nhơn" chỉ là một phần của thị xã Hoài Nhơn cũ; bên cạnh còn có Hoài Nhơn Bắc, Hoài Nhơn Nam, Hoài Nhơn Đông, Hoài Nhơn Tây, Tam Quan, Bồng Sơn.
Cách gọi theo hướng như thế lặp lại ở Quy Nhơn (năm phường Quy Nhơn, Quy Nhơn Đông, Tây, Nam, Bắc), An Nhơn, Phù Mỹ, Tuy Phước. Khi nghe một cái tên mới có chữ chỉ hướng, bạn có thể đoán nó nằm trong vùng của huyện thị cũ cùng tên, rồi tra bảng đối chiếu để biết chính xác gồm những xã cũ nào.
Ngoài kiểu tên chỉ hướng, có một nhóm tên mới lấy lại tên lịch sử hoặc tên người. Xã Bình Khê mang tên huyện Bình Khê thời Nguyễn, tiền thân của huyện Tây Sơn. Xã Ngô Mây và xã Hoài Ân giữ tên thị trấn Ngô Mây, huyện Hoài Ân. Xã Đề Gi lấy tên cửa biển Đề Gi ở Phù Cát. Xã An Lương, xã Hòa Hội, xã Hội Sơn là những tên mới hẳn, không trùng tên huyện nào, nên người đi xa về gần như phải tra mới biết. Bảng tra đầy đủ 58 đơn vị nằm ở một bài riêng trong mục này.
Những gì không đổi với người dân
Đổi tên tỉnh, đổi tên xã nghe thì lớn, nhưng phần lớn đời sống hằng ngày vẫn chạy như cũ. Một số điểm hay được hỏi:
- Giấy tờ đã cấp vẫn dùng được. Căn cước, sổ đỏ, giấy khai sinh, bằng cấp ghi "tỉnh Bình Định" không tự hết giá trị vì tỉnh đổi tên; khi cần cập nhật, cơ quan sẽ hướng dẫn theo từng loại giấy.
- Đất đai, nhà cửa, ranh thửa không đổi. Sắp xếp hành chính đổi tên đơn vị quản lý, không đổi quyền sử dụng đất hay vị trí thửa đất.
- Biển số xe, mã vùng điện thoại cũ vẫn lưu hành; việc thay đổi nếu có sẽ theo quy định riêng, không xảy ra tự động.
- Quê quán ghi trong hồ sơ cũ vẫn là "Bình Định" như thời điểm khai. Khi làm giấy mới, cán bộ hộ tịch sẽ hướng dẫn cách ghi đơn vị hành chính hiện hành.
- Tên trường, bệnh viện, chợ nhiều nơi giữ nguyên tên gọi quen thuộc trong thời gian chuyển tiếp, có nơi đổi theo tên đơn vị mới.
Chi tiết thủ tục đổi địa chỉ, cư trú, hộ tịch nằm ở mục thủ tục và đời sống của trang. Quy định chuyển tiếp có thể được điều chỉnh, nên trước khi đi làm giấy, bạn nên hỏi bộ phận một cửa của phường, xã nơi mình cư trú.
Người Bình Định tự giới thiệu quê mình thế nào cho đúng
Câu hỏi nghe đơn giản nhưng nhiều người lúng túng: nói "em quê Gia Lai" thì người nghe hình dung Pleiku và cà phê, còn nói "em quê Bình Định" thì sợ sai. Thật ra cả hai đều đúng ở hai tầng nghĩa khác nhau. Về hành chính, nơi bạn sinh ra nay thuộc tỉnh Gia Lai. Về vùng văn hoá và lịch sử, đó là đất Bình Định.
Trong giao tiếp thường ngày, cách nói phổ biến và dễ hiểu nhất là "quê Bình Định cũ, nay thuộc Gia Lai" hoặc gọi thẳng tên vùng: "người Quy Nhơn", "người Tam Quan", "dân Tây Sơn". Trên giấy tờ mới, bạn ghi theo tên đơn vị hiện hành mà cơ quan hướng dẫn. Trong lý lịch cũ, sách vở, gia phả, tên "Bình Định" giữ nguyên vì đó là sự thật lịch sử tại thời điểm ghi.
Với người làm du lịch, kinh doanh đặc sản, tên Bình Định vẫn là thương hiệu vùng có sức gợi hơn cả. Nem chợ Huyện, rượu Bàu Đá, bánh tráng nước dừa, võ Bình Định đều mang tên vùng đất chứ không mang tên tỉnh trên giấy. Vì vậy trang này dùng song song hai cách gọi và luôn ghi rõ: Bình Định là tỉnh cũ.
Không phải lần đầu Bình Định đổi khung hành chính
Với người lớn tuổi, chuyện tỉnh nhập rồi tách không mới. Từ năm 1976 đến 1989, Bình Định và Quảng Ngãi từng là một tỉnh tên Nghĩa Bình, tỉnh lỵ ở Quy Nhơn. Năm 1989 hai tỉnh tách ra, Bình Định trở lại tên cũ. Ngược lên nữa, vùng đất này đã qua nhiều tên: phủ Hoài Nhơn, phủ Quy Nhơn, rồi từ cuối thế kỷ XVIII mới gọi là Bình Định.
Điểm khác của lần 2025 là quy mô: cả nước sắp xếp cùng lúc, cấp huyện bị bỏ hẳn, và tên tỉnh mới không phải là tên ghép hai tỉnh như Nghĩa Bình mà là tên của một trong hai tỉnh cũ. Điều đó làm nhiều người có cảm giác tên Bình Định "biến mất" nhanh hơn. Thực tế, như mọi lần trước, tên vùng đất vẫn sống trong cách người ta gọi nhau, trong địa danh nhỏ và trong sách sử.
Các bài khác trong mục này đi sâu từng chặng: tên Bình Định ra đời năm nào và nghĩa là gì, tỉnh Nghĩa Bình hình thành và giải thể ra sao, tên từng huyện thị cũ, bảng đối chiếu phường xã mới. Bạn có thể đọc theo thứ tự thời gian hoặc nhảy thẳng tới câu mình cần.
Câu hỏi thường gặp
Bình Định bây giờ là tỉnh gì?
Từ ngày 1/7/2025, vùng đất tỉnh Bình Định cũ thuộc tỉnh Gia Lai. Tỉnh Gia Lai mới được hình thành từ việc hợp nhất Gia Lai và Bình Định, trung tâm hành chính đặt ở Quy Nhơn. Tên Bình Định vẫn được dùng để chỉ vùng đất, văn hoá và trong tên phường Bình Định ở An Nhơn.
Thủ phủ của tỉnh Gia Lai mới ở đâu?
Trung tâm chính trị – hành chính của tỉnh Gia Lai mới đặt ở Quy Nhơn, trên đất Bình Định cũ. Thành phố Quy Nhơn không còn là đơn vị hành chính vì cấp huyện đã bỏ; khu vực trung tâm nay là các phường Quy Nhơn, Quy Nhơn Đông, Quy Nhơn Tây, Quy Nhơn Nam và Quy Nhơn Bắc.
Bình Định cũ còn bao nhiêu xã, phường?
Trên phần đất Bình Định cũ có 58 đơn vị cấp xã gồm 17 phường và 41 xã, tất cả trực thuộc thẳng tỉnh Gia Lai. Phường tập trung ở vùng Quy Nhơn, An Nhơn và Hoài Nhơn cũ; các huyện cũ còn lại chủ yếu thành xã, trong đó có xã đảo Nhơn Châu.
Pleiku có còn là tỉnh lỵ không?
Pleiku không còn là nơi đặt trung tâm hành chính cấp tỉnh. Theo quyết định hợp nhất, trụ sở tỉnh Gia Lai mới đặt ở Quy Nhơn. Pleiku vẫn là đô thị lớn của vùng Gia Lai cũ ở phía tây tỉnh, với các phường mới mang tên của mình.
Giấy tờ ghi tỉnh Bình Định có phải làm lại ngay không?
Không cần làm lại ngay chỉ vì tỉnh đổi tên. Giấy tờ đã cấp hợp lệ vẫn có giá trị; khi bạn làm thủ tục mới hoặc khi cơ quan có hướng dẫn cập nhật, thông tin địa chỉ sẽ được ghi theo đơn vị hành chính hiện hành. Hãy hỏi bộ phận một cửa ở phường, xã để biết quy định đang áp dụng.
Vì sao vẫn có website, sản phẩm mang tên Bình Định?
Bình Định là tên một vùng đất có lịch sử và văn hoá riêng từ cuối thế kỷ XVIII. Tên vùng, tên đặc sản, tên môn võ không phụ thuộc vào ranh giới hành chính, nên người ta vẫn dùng như trước. Khi nói về địa chỉ hành chính, cách ghi đúng hiện nay là tỉnh Gia Lai.